Αμπντουλραζάκ Γκούρνα / Από την αποικιοκρατία και την προσφυγιά στη λογοτεχνική κορυφή

by/ 0 Comments / 5 View / 08/10/2021

Στον Τανζανό συγγραφέα Αμπντουλραζάκ Γκούρνα απονεμήθηκε το φετινό Νόμπελ Λογοτεχνίας, καθώς στο έργο του η Σουηδική Ακαδημία ξεχώρισε τη “διεισδυτική και γεμάτη κατανόηση παρουσίαση των επιπτώσεων της αποικιοκρατίας και της μοίρας των προσφύγων στο μεταίχμιο μεταξύ πολιτισμών και ηπείρων”. Ο ίδιος εξάλλου κατέκτησε τη λογοτεχνική κορυφή έχοντας βιώσει την αποικιοκρατική συνθήκη αλλά και την περιπέτεια της προσφυγιάς. Και έγινε ο δεύτερος Αφρικανός νομπελίστας μετά τον Ουόλε Σογίνκα, που βραβεύτηκε το 1986, και ο δεύτερος μαύρος που κατέκτησε τη μεγάλη διάκριση μετά την Τόνι Μόρισον το 1993.

Έκπληξη για τον ίδιο, αλλά και για πολλούς ακόμη προκάλεσε το άκουσμα της βράβευσής του, μολονότι το πιο γνωστό μυθιστόρημά του, ο “Παράδεισος”, βρέθηκε στη βραχεία λίστα για το Βραβείο Μπούκερ το 1994, ενώ ακόμη ένα βιβλίο του, το “By the sea”, ήταν επίσης υποψήφιο το 2001.

Η είδηση τον βρήκε στην κουζίνα του σπιτιού του στη Βρετανία, όπου έφτασε πρόσφυγας τη δεκαετία του 1960 εξαιτίας των ταραχών στην πατρίδα του.

«Νόμιζα πως ήταν φάρσα. Δεν πέρασε από το μυαλό μου. Απλώς αναρωτιόμουν ποιος θα πάρει φέτος το Νόμπελ” είπε, προσθέτοντας ότι “είναι τιμή μου που μου απονεμήθηκε το βραβείο και που συγκαταλέγομαι στους συγγραφείς που έχουν προηγηθεί σ’ αυτόν τον κατάλογο. Είναι συγκλονιστικό και είμαι τόσο περήφανος”.

Για τον πρόεδρο της Επιτροπής Νόμπελ  Άντερς  Όλσον τα μυθιστορήματα του Γκούρνα, από το ντεμπούτο του με τη “Μνήμη της αναχώρησης”, που αναφέρεται σε μια αποτυχημένη εξέγερση, μέχρι το πιο πρόσφατο, το “Afterlives”, “απομακρύνονται από στερεοτυπικές περιγραφές και ανοίγουν το βλέμμα μας σε μια πολιτιστικά διαφοροποιημένη ανατολική Αφρική, άγνωστη στους πολλούς σε άλλα μέρη του κόσμου”. “Ο Γκούρνα”, πρόσθεσε, “έχει εισχωρήσει με συνέπεια και μεγάλη συμπόνια στις συνέπειες της αποικιοκρατίας στην ανατολική Αφρική και στις επιπτώσεις που έχει η μετανάστευση στη ζωή των ξεριζωμένων”.

Η Αλεξάνδρα Πινγκλ, επιμελήτριά του στις εκδόσεις Bloomsbury, έκανε λόγο για “έναν από τους μεγαλύτερους εν ζωή Αφρικανούς συγγραφείς”. “Κανένας δεν τον είχε προσέξει κι αυτό με σκότωνε” είπε, αποκαλύπτοντας ότι την περασμένη εβδομάδα έφτιαξε ένα podcast λέγοντας ότι “είναι ένας από τους ανθρώπους που αγνοήθηκε”. Στις δηλώσεις της, η Πινγκλ ανέφερε επίσης ότι ο Γκούρνα πάντα έγραφε για τον εκτοπισμό, “αλλά με τον πιο όμορφο τρόπο, που σε στοιχειώνει για το τι είναι αυτό που ξεριζώνει ανθρώπους και τους σκορπάει σε όλες τις ηπείρους. Η αιτία δεν είναι πάντα η αναζήτηση ασύλου. Μπορεί να είναι πάρα πολλοί οι λόγοι, μπορεί να είναι το εμπόριο, η εκπαίδευση, ο έρωτας” είπε, προσθέτοντας ότι “το πρώτο από τα μυθιστορήματά του που ανέλαβα στο Bloomsbury τιτλοφορείται ‘By the sea’ και έχει μια εικόνα που σε στοιχειώνει, ενός άντρα στο αεροδρόμιο του Χίθροου με ένα σκαλιστό κουτί θυμιάματος, κι αυτό είναι όλα τα υπάρχοντά του. Φτάνει και λέει μία λέξη, ‘άσυλο'”. Παρομοιάζοντας, τέλος, τη σπουδαιότητα με αυτή του Αφρικανού συγγραφέα, πανεπιστημιακού και ποιητή Τσινούα Ατσέμπε, ανέφερε ότι “η γραφή του είναι ιδιαίτερα όμορφη και σοβαρή, όπως και χιουμοριστική, ευγενική και ευαίσθητη. Είναι ένας εξαιρετικός συγγραφέας, που γράφει για πραγματικά σημαντικά πράγματα”.

Στο λογοτεχνικό σύμπαν του Γκούρνα “όλα αλλάζουν – μνήμες, ονόματα, ταυτότητες. Αυτό οφείλεται πιθανώς στο γεγονός ότι το έργο του δεν μπορεί να ολοκληρωθεί με κάποια οριστική έννοια”, όπως υπογράμμισε ο πρόεδρος της Επιτροπής Νόμπελ, για να προσθέσει ότι “μια ατέρμονη εξερεύνηση που οδηγείται από το πνευματικό πάθος είναι παρούσα σε όλη την εργογραφία του και εξηγείται τώρα, στο ‘Afterlives'”.

Ο Γκούρνα έγραψε επίσης τα μυθιστορήματα “Pilgrims Way” (1988), “Dottie” (1990), “Admiring Silence” (1996), “By the sea” (2001), “Desertion” (2005), “The last gift” (2011), “Gravel heart” (2017), “Afterlives” (2020), αλλά και τη συλλογή διηγημάτων “My mother lived on a farm in Africa” (2006).

Γεννημένος το 1948, μεγάλωσε σε ένα από τα νησιά της Ζανζιβάρης. Για να ξεφύγει από τις διώξεις στη ζανζιβαριανή επανάσταση του 1964, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη χώρα σε ηλικία 18 ετών. Πρόσφυγας στην Αγγλία, άρχισε να γράφει στα 21 χρόνια του επιλέγοντας την αγγλική και όχι τα σουαχίλι, που είναι η μητρική του γλώσσα. Το πρώτο του μυθιστόρημα, “Memory of departure”, δημοσιεύτηκε το 1987.  Έως την πρόσφατη συνταξιοδότησή του δίδασκε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο του Κεντ, ενώ το ερευνητικό του ενδιαφέρον περιστρέφεται γύρω από την αποικιοκρατία στην Αφρική, την Καραϊβική και την Ινδία, όπως και στις μετααποικιοκρατικές λογοτεχνίες.

Στην Ελλάδα δεν έχει ακόμα μεταφραστεί.

avgi.gr