“Φυσική και Ανθρωπογενής Κλιματική Αλλαγή”. Του Βασίλη Κωστόπουλου

by/ 0 Comments / 384 View / 23/05/2016

Η σχέση του ανθρώπου με το καθημερινό καιρό και το κλίμα έχει ιστορία εκατοντάδων χιλιάδων ετών και πολλές χιλιάδες είναι οι ομάδες ανθρώπων που αφανίστηκαν από καθημερινές «βίαιες» καιρικές συνθήκες,  ενω πολλές οι κοινωνίες που εξαφανίστηκαν από μια σταδιακή κλιματική αλλαγή,  όπως η ερημοποίηση που εμφανίστηκε στην περιοχή τους. Η εκτεταμένη  δημοσιότητα, που έχει λάβει το θέμα της κλιματικής αλλαγής την εποχή μας, δημιουργεί ενίοτε μια σύγχυση, στο τι είναι η κλιματική αλλαγή, από τις διαφορετικές χρήσεις του όρου της κλιματικής αλλαγής που συναντούμε στα διεθνή θεσμικά κείμενα.  Ο όρος «κλιματική αλλαγή», σύμφωνα με τη Διακυβερνητική Ομάδα για τις Κλιματικές Αλλαγές του ΟΗΕ (Intergovernmental Panel on Climate Change – IPCC), που συγκροτήθηκε το 1988 από τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό (World Meteorological Organization-WMO) και τον Οργανισμό Περιβάλλοντος των Ηνωμένων Εθνών (UNEP), αναφέρεται ως «η οποιαδήποτε αλλαγή στο κλίμα με την πάροδο του χρόνου που οφείλεται είτε στη φυσική μεταβλητότητα του κλίματος, είτε είναι αποτέλεσμα της ανθρώπινης δραστηριότητας». Η χρήση του όρου όμως της κλιματικής αλλαγής, στη Συνθήκη της Κλιματικής Αλλαγής των Ηνωμένων Εθνών (United Nations Framework Convention on Climate Change –UNFCCC), διαφέρει και αφορά «την αλλαγή του κλίματος που οφείλεται, άμεσα ή έμμεσα, στις ανθρώπινες δραστηριότητες που μεταβάλλουν τη σύσταση της παγκόσμιας ατμόσφαιρας και η μεταβολή αυτή είναι επιπρόσθετη της φυσικής μεταβλητότητας του κλίματος που παρατηρείται με την πάροδο του χρόνου».

Φυσική Μεταβλητότητα του Κλίματος: Από τη γεωλογική εποχή, που δημιουργήθηκε η σημερινή ατμόσφαιρα της γης,  το κλίμα του πλανήτη βρίσκεται σε μια συνεχή «κυκλική» μεταβολή που προσδιορίσθηκε το τελευταίο τέταρτο του 20ου αιώνα με χρονοσειρές παλαιο-κλιματολογικών προσεγγιστικών δεδομένων από τους παγετώνες, τα ιζήματα του πυθμένα των ωκεανών,  τα κοράλλια κ.α. Το γράφημα που ακολουθεί απεικονίζει για τα προηγούμενα 450.000 έτη τη διαφορά των θερμοκρασιών (ΔΤ) από τη μέση τιμή (που απεικονίζεται ως Ο βαθμοί Κελσίου). Οι δύο χρονοσειρές μετρήσεων  του ΔΤ  προέρχονται από  δύο σημαντικές επιστημονικές αποστολές της Ανταρκτικής, τη Διευρωπαϊκή με την ονομασία EPICA και της σημερινής Ρωσίας  (τ. ΕΣΣΔ) με την ονομασία Vostok.

err

Σύμφωνα και με τις χρονοσειρές των προσεγγιστικών δεδομένων  της Ανταρκτικής ο φυσικός κλιματικός κύκλος παρουσιάζει ένα επαναλαμβανόμενο χρονικό πρότυπο θερμοκρασιακών μεταβολών των 120.000-130.000 ετών, που χαρακτηρίζεται από δύο περιόδους: Την Παγετωνική περίοδο με 100.000-110.000 έτη σταδιακής και βραδείας πτώσης της θερμοκρασίας και τη Θερμή ή Μεσοπαγετωνική περίοδο με 20-30.000 έτη ταχείας αύξησης της θερμοκρασίας. Οι επαναλαμβανόμενες αυτές περίοδοι προκαλούνται από τις περιοδικές ταλαντώσεις της τροχιάς της γης γύρω από τον ήλιο, που ως αποτέλεσμα έχουν τη διαφορετική κατανομή της προσπίπτουσας ηλιακής ενέργειας στην επιφάνεια του πλανήτη και τη συνεχή μεταβολή του κλίματος της γης.

Σύμφωνα μάλιστα με  έκθεση  της IPCC το 2007,  πριν 125.000 περίπου έτη η στάθμη της θάλασσας ήταν 4-6 μέτρα υψηλότερη από τα επίπεδα του 20ου αιώνα και η θερμοκρασία στις πολικές περιοχές 3 με 5 βαθμούς Κελσίου υψηλότερη από τα σημερινά επίπεδα (IPCC 2007: SUMMARY FOR POLICY MAKERS page 9 “Global average sea level in the last interglacial period (about 125,000 years ago) was likely 4 to 6 m higher than during the 20th century, mainly due to the retreat of polar ice. Ice core data indicate that average polar temperatures at that time were 3°C to 5°C higher than present, because of differences in the Earth’s orbit”.).

Στον κλιματικό κύκλο των 120.000-130000 ετών και σε κάθε γεωγραφική περιοχή της γης,  όπως η Ανατολική Μεσόγειος και τα Νότια Βαλκάνια, επικρατούν κατά περιόδους συγκεκριμένα κλιματικά πρότυπα (συστήματα υψηλών ή χαμηλών πιέσεων και οι συνδυασμοί αυτών), τα οποία διαμορφώνουν το κλίμα της περιοχής και τον καθημερινό καιρό σε κάθε χρονική περίοδο. Τα κλιματικά όμως πρότυπα κάθε περιοχής του πλανήτη μεταβάλλονται μέσα στον κύκλο των φυσικών κλιματικών μεταβολών, που συμβαίνουν σε όλο τον πλανήτη από τις περιοδικές ταλαντώσεις της τροχιάς της γης γύρω από τον ήλιο. Η μεταβολή στα κλιματολογικά πρότυπα που επικρατούν σε μια περιοχή του πλανήτη είναι το αίτιο και ο φυσικός μηχανισμός των κλιματικών αλλαγών που συμβαίνουν στη συγκεκριμένη περιοχή. Οι μεταβολές στη θερμοκρασία και στα υδρομετέωρα (βροχή, χιόνι, χαλάζι κ.α), που καταγράφουμε μέσω των τακτικών μετεωρολογικών παρατηρήσεων στην ίδια περιοχή, είναι τα αποτελέσματα των αλλαγών των κλιματικών προτύπων που συντελούνται στην ατμόσφαιρα και διαμορφώνουν το κλίμα και το καιρό της περιοχής.

Η εποχή, που ζούμε, τοποθετείται περί το μέσο μιας Θερμής – Μεσοπαγετωνικής περιόδου και το ιστορικό πρότυπο της θερμοκρασιακής τάσης του πλανήτη, που αναδεικνύουν τα προσεγγιστικά κλιματολογικά δεδομένα, προβλέπει αύξηση της θερμοκρασίας για μερικές χιλιάδες χρόνια ακόμη, πριν αρχίσει η επόμενη Παγετωνική περίοδος.  Η επερχόμενη αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας και η επανάληψη του κλιματικού κύκλου θα συνέβαινε ακόμα και εάν όλες οι ανθρώπινες δραστηριότητες δεν προκαλούσαν αλλαγές στη σύσταση της ατμόσφαιρας και στην ενεργειακή και σωματιδιακή αλληλεπίδρασή της με την επιφάνεια της γης.

Ανθρωπογενής Κλιματική Αλλαγή: Ο άνθρωπος παρεμβαίνει στο φυσικό κύκλο του κλίματος παντοιοτρόπως. Αποψίλωση δασών και αποξήρανση λιμνών για γεωργική ή άλλη χρήση, μεταβολή στις τροχιές των ποταμών, διώρυγες, δίκτυα μεταφορών και οικιστική δόμηση,  χωματερές, χώροι υγειονομικής ταφής απορριμάτων και κάθε είδους ρύπανση,  παραγωγή ενέργειας από ορυκτά καύσιμα,, βιομηχανία, μεταφορές και οι καθημερινές καταναλωτικές μας ανάγκες συμμετέχουν αθροιστικά στην παρέμβαση μας στο φυσικό κλιματικό κύκλο. Η κυριότερη και πλέον μετρήσιμη, με τεκμηριωμένα δεδομένα, παρέμβασή μας αφορά την αλλαγή στη σύσταση της ατμόσφαιρας με τις συνεχώς αυξανόμενες εκπομπές των αερίων του θερμοκηπίου αλλά και άλλων αερίων, που μεταβάλλουν την ενεργειακή κατάσταση της ατμόσφαιρας  επηρεάζοντας την εμφάνιση, τις τροχιές και την ισχύ των κλιματικών προτύπων.

*Ο Βασίλης Κωστόπουλος είναι μετεωρολόγος.