Ευρωστρατός και άλλα φρούτα

by/ 0 Comments / 0 View / 06/09/2021

Του Νίκου Κυριακίδη

Το μεγάλο “εμπόδιο” που μπλόκαρε -και μπλοκάρει- την ιδέα του ευρωστρατού δεν είναι άλλο από το πολιτικοστρατιωτικό οικοδόμημα που ονομάζεται ΝΑΤΟ
Οευρωστρατός, εν κατακλείδι ένας κοινός, “αυτόνομος” στρατός των χωρών – μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης -οι ένοπλες δυνάμεις τής Ε.Ε. σχηματικά- είναι μια παλιά ιδέα. Θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και όραμα, αν και πολλοί δεν το ενστερνίζονται.

Η υλοποίησή του σκόνταφτε πάντα σε εμπόδια και άρνηση. Το θέμα είναι ανοιχτό εδώ και χρόνια και από καιρού εις καιρόν επανέρχεται στο προσκήνιο. Ένα φιλοσοφικής φύσεως ερώτημα εγείρεται από το οξύμωρο ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι κατά βάση ένα “ειρηνευτικό σχέδιο” με καταβολές στους δύο μεγάλους πολέμους που αιματοκύλησαν την ήπειρο τον 20ό αιώνα. Πώς, λοιπόν, θα μπορούσε να μετατραπεί σ’ ένα στρατιωτικό “πρότζεκτ”; Αλλά αυτό το δίλημμα μάλλον μηδαμινή σημασία έχει για τους κινούντες τα νήματα και την υποστηρικτική, απρόσωπη γραφειοκρατία των Βρυξελλών.

 

Το μεγάλο “εμπόδιο” που μπλόκαρε -και μπλοκάρει- την ιδέα του ευρωστρατού δεν είναι άλλο από το πολιτικοστρατιωτικό οικοδόμημα που ονομάζεται ΝΑΤΟ και του οποίου η δυτική Ευρώπη αποτελεί δομικό σκελετό. Η ευρωπαϊκή άμυνα και το στρατιωτικό δυναμικό τής Ε.Ε. είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με τη βορειοατλαντική ιδέα. Οποιαδήποτε απόπειρα να απομακρυνθεί η Ευρώπη από τη ΝΑΤΟϊκή ομπρέλα θα προκαλούσε σεισμικές μετατοπίσεις στην ευρωατλαντική τεκτονική “πλάκα”.

 

Η αμερικανική ηγεμονία στο ΝΑΤΟ αντανακλά παραδοσιακά την “ανταλλακτική” σχέση που καθιερώθηκε μεταπολεμικά ανάμεσα στους Ευρωπαίους και στην Ουάσιγκτον. Οι ΗΠΑ έχουν αποδεχθεί να “πληρώνουν” για τη συντήρηση της Συμμαχίας έχοντας εξασφαλίσει την παραχώρηση εκ μέρους των Ευρωπαίων τού δικαιώματος να την καθοδηγούν πολιτικά. Με άλλα λόγια, οι Αμερικανοί πληρώνουν κι έχουν τον έλεγχο. Προφανώς, οποιαδήποτε απόπειρα να σπάσει αυτή η σχέση δεν θα είναι εύκολη. Το εγχείρημα είναι αντικειμενικά δύσκολο δεδομένης και της χαρακτηριστικής ευρωπαϊκής “πολυφωνίας”…

 

Κοινή πεποίθηση

 

Μέχρι πρότινος το σχέδιο «ευρωστρατός» σκάλωνε στην επίμονη και κατηγορηματική άρνηση των Βρετανών που φοβούνταν πως πιθανή αμυντική “αυτονόμηση” της Ε.Ε. από την αμερικανοΝΑΤΟϊκή ηγεμονία θα υποβάθμιζε τον ρόλο τους ως γέφυρας Αμερικής – Ευρώπης. Έναν ρόλο που έπαιξαν αυτοκλήτως μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Λογικός και αναμενόμενος ο φόβος τους αν αναλογιστεί κανείς τις “πατριαρχικές” αντιλήψεις και την αυτοκρατορική νοσταλγία του αγγλικού πολιτικού κατεστημένου, πράγματα με τα οποία οι εκπρόσωποί του έχουν γαλουχηθεί στα σχολεία της ελίτ, όπου κατά κανόνα μπαίνουν οι βάσεις τής πολιτικής καριέρας τους.

 

Τώρα όμως, μετά το Brexit, το τοπίο έχει ξεκαθαρίσει. Οι βρετανικές “παραξενιές” και ιδιαιτερότητες με τις οποίες ήταν αναγκασμένοι να συμβιβάζονται οι Ευρωπαίοι, και δη Γάλλοι και Γερμανοί, για να μην χαλάσουν την “ωραία ατμόσφαιρα” των συνόδων κορυφής έπαψαν να υφίστανται. Το διαζύγιο, όπως κάθε διαζύγιο, ήταν οδυνηρό και ζημιογόνο, άλλα ήταν και λυτρωτικό. “Απελευθερωτικό” θα μπορούσε να πει κάποιος.

 

Με το Ηνωμένο Βασίλειο εκτός Ε.Ε. ενισχύθηκε η πεποίθηση ότι οι 27 μπορούν να προχωρήσουν ελεύθεροι και δίχως δισταγμούς στην υλοποίηση της Κοινής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας, ανοίγοντας δυνητικά τον δρόμο για τη σύσταση μιας αμιγώς “ενωσιακής” στρατιωτικής δύναμης που θα έχει παρεμβατικό και σαφώς “ανταποκριτικό” ρόλο στις κρίσεις που σοβούν στη διεθνή αρένα.

 

Με αφορμή μάλιστα το… μεγάλου μήκους αμερικανοΝΑΤΟϊκό φιάσκο στο Αφγανιστάν, η ιδέα του ευρωστρατού ξαναγεννήθηκε απ’ τις στάχτες της. Βγήκαν πάλι από τα συρτάρια τα σκονισμένα σχέδια, οι διακηρύξεις και οι παραινέσεις πλήθυναν και πύκνωσαν. Το κωδικοποιημένο μήνυμα που στέλνει η Ευρώπη των 27 μοιάζει να είναι ελάχιστα πειστικό, αλλά δεν παύει να ακούγεται ελκυστικό: “Εμείς θα μπορούσαμε να τα καταφέρουμε καλύτερα” (τουλάχιστον στο Αφγανιστάν…).

“Σάλπισμα”

Μιλώντας τις προάλλες σε ένα φόρουμ στη Λιουμπλιάνα, ο Σαρλ Μισέλ ήταν απόλυτα ευθύς όταν έθιξε το θέμα “ευρωστρατός”. “Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να δραστηριοποιηθεί για να είναι καλύτερα προετοιμασμένη για στρατιωτικές επιχειρήσεις απομάκρυνσης των πολιτών της σε καταστάσεις σαν αυτή που προέκυψε στο Αφγανιστάν τις τελευταίες εβδομάδες” είπε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου από το βήμα του Bled Strategic Forum. Ως εκ τούτου, κατά τον ίδιο, “δεν χρειαζόμαστε άλλο ένα Αφγανιστάν για να αντιληφθούμε ότι η Ε.Ε. πρέπει να επιδιώξει μεγαλύτερη αυτονομία στη λήψη αποφάσεων και ισχυρότερη ικανότητα στην ανάληψη δράσης σε παγκόσμια κλίμακα”.

 

Και ο Ζοζέπ Μπορέλ είχε κάνει πρόσφατα κρούση δημοσίως για τη σύσταση ευρωπαϊκής στρατιωτικής δύναμης με σκοπό την αντιμετώπιση των “προσεχών κρίσεων”, που, όπως προέβλεψε, ”παραμονεύουν” στο Ιράκ και στην περιοχή του Σαχέλ. “Μια τραγωδία εκτυλίσσεται στο Αφγανιστάν κι αυτό πρέπει να ωθήσει τους Ευρωπαίους να αποκτήσουν ικανότητες στρατιωτικής επέμβασης” επέμεινε ο επικεφαλής τής ευρωπαϊκής διπλωματίας και ξεδίπλωσε το σχέδιο: σύσταση ευρωπαϊκής δύναμης ταχείας αντίδρασης 50.000 ανδρών που θα αναλάβει δράση σε περιπτώσεις κρίσεων όπως αυτή στο Αφγανιστάν. “Ήρθε η στιγμή να δώσουμε στην Ε.Ε. μια στρατιωτική δύναμη ικανή να πολεμήσει αν παραστεί ανάγκη” διακήρυξε με αποφασιστικότητα ο Ευρωπαίος αξιωματούχος.

 

Αλλά πόσο σοβαρά είναι όλα αυτά τα σχέδια και τι πιθανότητες επιτυχίας έχουν πραγματικά;

 

Σύμφωνα με τον ερευνητή, πολιτικό επιστήμονα, λέκτορα του Τμήματος Ευρωπαϊκών και Διεθνών Σπουδών του Βασιλικού Κολεγίου του Λονδίνου Αλμπέρτο Κούνια, ο ευρωστρατός παραμένει για την ώρα ένα μακρινό σχέδιο. Ο λόγος που δεν μπορεί να προχωρήσει άμεσα η υλοποίησή του έχει να κάνει με τα αποκλίνοντα συμφέροντα Γαλλίας και Γερμανίας όσον αφορά στο μέλλον της ενωσιακής άμυνας.

 

Όνειρα και πραγματικότητα

 

Τον Ιούλιο του 2017 οι δύο χώρες συμφώνησαν πάνω σε με μια ιδιαίτερα φιλόδοξη ατζέντα συνεργασίας στο πλαίσιο των στρατιωτικών επιχειρήσεων στο Σαχέλ, όπου η Γαλλία σηκώνει εδώ και καιρό το μεγαλύτερο βάρος, αφού άλλωστε διακυβεύονται ζωτικά συμφέροντά της. Η συμφωνία έμοιαζε να είναι ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση για τον σχηματισμό της ραχοκοκαλιάς της ενωσιακής άμυνας μετά από χρόνια διαφωνιών και διχογνωμιών, καθώς το Παρίσι απογοητευόταν όλο και περισσότερο από τη γερμανική διστακτικότητα. Τουλάχιστον στα χαρτιά η γαλλογερμανική συνεργασία στο Σαχέλ θα μπορούσε να είναι η απαρχή τού εγχειρήματος του ευρωστρατού. Ωστόσο, και καθώς το βαθύτερο πολιτικό χάσμα μεταξύ Παρισιού και Βερολίνου παραμένει, η συμφωνία αυτή φαντάζει σήμερα σαν ένα περιστασιακό ντιλ που έχει μπει στο περιθώριο.

 

Μια στενή εξέταση των γαλλικών και γερμανικών προσεγγίσεων σε σχέση με την κοινή άμυνα και ασφάλεια, ακόμη και μετά το Brexit, αποκαλύπτει ότι οι διαρθρωτικές διαφορές δεν έχουν εκλείψει, ιδίως όσον αφορά τις τρεις διαστάσεις της συζήτησης για την ευρωπαϊκή ασφάλεια: α) το πού αυτή θα εστιάζει (στην Ανατολή ή στον Νότο, δηλαδή στη Ρωσία ή στο προσφυγικό;), β) μέχρι ποιου σημείου θα μπορούσε να προχωρήσει η Κοινή Πολιτική Ασφάλειας και Άμυνας, γ) αν η Ένωση θα πρέπει να διαθέτει ένα plan B σε καιρούς αυξανόμενης αποδυνάμωσης των ευρωατλαντικών δεσμών.

 

Όλα αυτά οδηγούν σε ένα ξεκάθαρο συμπέρασμα, γράφει ο Κούνια. “Ένας πραγματικός ευρωπαϊκός στρατός παραμένει ακόμη μια μακρινή πιθανότητα”. Οι διακηρύξεις από το Παρίσι, το Βερολίνο, τις Βρυξέλλες μοιάζουν πολύ πρώιμες. Η ρητορική υπέρ τής σύστασης στρατού τής Ε.Ε. μπορεί να εντείνεται ωστόσο η ιδέα στερείται των μέσων, των δομικών στοιχείων και του θεσμικού πλαισίου που θα μπορούσαν να την υλοποιήσουν. Κι αυτό είναι απίθανο να αλλάξει σύντομα…

Avgi.gr