“Πως εξοντώθηκε το 1/3 του πληθυσμού στη χειρότερη οικολογική & οικονομική κρίση της ανθρωπότητας – Οι ομοιότητες με το σήμερα” Του Μ. Ξιώνη

by/ 0 Comments / 890 View / 01/04/2016

Είναι αλαζονεία ή όχι για ένα από τα 100 εκ. είδη που εμφανίστηκαν μόλις πριν 250.000 χρόνια στην  γη,  διάστημα  ασήμαντο σε σχέση με τα  4.5 δισεκατομμύρια χρόνια της ηλικίας του πλανήτη να θεωρεί ότι το είδος του, ο Ηomo Sapiens  είναι το κέντρο του σύμπαντος;

Προφανώς ναι. Είναι  βαριά αλαζονεία να θεωρείται  ένα πρόσφατο δημιούργημα της φύσης   πιο σημαντικό από τον ίδιο του τον δημιουργό την μητέρα φύση. Αυτό το ατόπημα διαπράττει συστηματικά ο άνθρωπος όσο και οι επιστήμες που δημιούργησε  με πρώτη εκείνη των οικονομικών.

Ποιο το μόνιμο  επιστημονικό λάθος; Η παραδοχή ότι ένα από τα ανθρώπινα υποσυστήματα όπως η οικονομία καθορίζει τις εξελίξεις  και την πρόοδο στο ανθρώπινο  γένος αλλά και στο περιβάλλον οικοσύστημα.

Κάπως έτσι ήταν η κυρίαρχη αντίληψη των ανερχόμενων  οικονομικών ελίτ του 14 ου αιώνα ωσότου διαπίστωσαν ότι με τις δυνάμεις της φύσης δεν τα βάζει κανείς. Μια ασύλληπτου μεγέθους οικολογική κρίση  που κορυφώθηκε  στα μέσα του 14ου αιώνα εξόντωσε το 30% του πληθυσμού της Ευρώπης αλλά και του τότε κόσμου βυθίζοντας τον επιζώντα πληθυσμό σε  βαθιά οικονομική και ανθρωπιστική κρίση που κράτησε σχεδόν ένα αιώνα (1340 -1450).Tαυτόχρονα η Ευρώπη μαστιζόταν από τον πιο μακροχρόνιο πόλεμο της ιστορίας, τον καταστροφικό εκατονταετή πόλεμο μεταξύ Αγγλίας και Γαλλίας. (1337-1453)

Η κορύφωση της οικολογικής κρίσης  έγινε με τον  Μεγάλο Λοιμό ( Βlack Death) . Τον Οκτώβριο του 1347, γενοβέζικα εμπορικά πλοία από την Μαύρη Θάλασσα, που προσέγγισαν την Μεσσήνη στη Σικελία, γεμάτα ετοιμοθάνατους και νεκρούς, μετέφεραν στην Ευρώπη την ασθένεια της πανώλης που χτύπησε όλη την Ευρώπη ως το 1350.  Η φονική επιδημία εκτιμάται ότι εξόντωσε 25 εκατομμύρια ανθρώπους στην Κίνα και την Ινδία πριν πλήξει την Ευρώπη.

Ενδεικτικό το  κάτωθι διάγραμμα του ευρωπαϊκού πληθυσμού μεταξύ του 1000 -1700 μ.χ ,όπου απεικονίζεται  τόσο η ραγδαία αύξηση του ευρωπαϊκού πληθυσμού από το 1000 μ.χ  κατά την διάρκεια του  M.W.P όσο και η δραματική πληθυσμιακή μείωση  μεταξύ 1300 -1400 μ.χ  από τα 85 εκατομμύρια στα 60 εκατομμύρια ευρωπαίων.( ποσοστό 30% ) , ενώ είναι εμφανής η κατακόρυφη πτώση του πληθυσμιακού δείκτη στα χρόνια του Μεγάλου Λοιμού  1347-1350.

t

Ο παγκόσμιος πληθυσμός μειώθηκε από τα 450 εκ του 1340 σε 350 εκ το 1400  ενώ χρειάστηκαν πάνω από  200 χρόνια για να φθάσει ο πληθυσμός της Ευρώπης τα επίπεδα του 1340.Εντυπωσιακό στατιστικό στοιχείο είναι ότι ότι ο παγκόσμιος πληθυσμός χρειάστηκε 250.000 χρόνια για να φτάσει το 1 δισεκατομμύριο το 1800 μχ  ενώ μόλις 200 χρόνια για να φτάσει από το 1 δις στα 7 δις του σήμερα.

e

w

Τι είχε συμβεί πριν την μεγαλύτερη ως τώρα  κρίση της ανθρωπότητας ;

Η  σταδιακή αλλαγή των καιρικών συνθηκών από την  «μεσαιωνική ζεστή  περίοδο» (  Medieval Warm Period ) με αποκορύφωμα την περίοδο  950 -1250 μ.χ η την περίοδο 1000-1200 μ.χ ) στην  «μικρή εποχή των παγετώνων» ( Little Ice Age) που κορυφώθηκε την περίοδο  1550-1850 μ.χ. αν και κατ άλλους άρχισε να εμφανίζεται  από το 1300μ.χ.  Η «μεσαιωνική ζεστή περίοδος» ήταν κατά επιστημονικές εκτιμήσεις ίσως πιο ζεστή από την «μοντέρνα ζεστή περίοδο» ( Modern Warm Period) που διανύουμε σήμερα ( 1850-) όπως μπορούμε να δούμε στο τελευταίο τμήμα της γραμμής του κάτωθι διαγράμματος στην τελευταία χρονική ,επίσης «ζεστή κλιματικά»  περίοδο 1900-2000.

q

Πολλοί  νομίζουν σήμερα ότι έννοιες όπως

  • παγκοσμιοποίηση»
  • η  «αστικοποίηση»
  • η « ελεύθερη οικονομία»
  • οι λεγόμενες «αγορές», τα ομόλογα, τα κρατικά χρέη, τα επιτόκια οι συναλλαγματικές ισοτιμίες   και διακυμάνσεις
  • η « κοινοβουλευτική δημοκρατία», ίσως να μην υπήρχαν στον  φεουδαλικό μεσαίωνα και να ‘ναι γνωρίσματα των καιρών μας, είτε  πρόσφατα δημιουργήματα της βιομηχανικής επανάστασης (1760-1920) και του καπιταλισμού .

Λάθος !

Η  «μεσαιωνική ζεστή  περίοδος»  σ αντίθεση με την κοινή γνώμη του σήμερα, υπήρξε εποχή μεγάλης οικονομικής ανάπτυξης,  πληθυσμιακής μεγέθυνσης , ανόδου του προσδόκιμου ζωής αστικοποίησης ,ελεύθερης οικονομίας και  παγκοσμιοποιημένου  εμπορίου,  άνθισης  του τραπεζικού συστήματος  και των χρηματοοικονομικών συναλλαγών   .

Σε προοδευτική κατεύθυνση  ήταν το φαινόμενο εγκαθίδρυσης  δημοκρατικών  καθεστώτων ειδικότερα στις πανίσχυρες οικονομικά πόλεις-κράτη της Ιταλίας ( Βενετίας, Φλωρεντίας, Γένοβας  )  ενώ οι συντεχνίες και οι ανερχόμενοι έμποροι μεσοαστοί διεκδικούν κι αποκτούν σταδιακή εκπροσώπηση στα κέντρα εξουσίας.

Μπορεί  ακόμα και τον 13ο αιώνα το 95% του πληθυσμού να ήταν αγρότες, ωστόσο η  σταδιακή μετανάστευση τους  στην ασφάλεια των περιτοιχισμένων αστικών κέντρων οδήγησε στην αύξηση των   πολυπρόσωπων φτωχών γκέτο που δεν διέθεταν όμως  έστω και τις στοιχειώδεις υποδομές της εποχής .

Αυτά τα αστικά γκέτο ήταν πια οι επικίνδυνες εστίες μόλυνσης του συνολικού πληθυσμού  από τις πανδημίες .Η βουβωνική πανώλη προϋπήρχε   του 1347  στην Ασία αλλά και σε απομονωμένες περιοχές της Μαύρης Θάλασσας ίσως και  να εμφανίστηκε σε χωριά της Σικελίας. Η αρρώστια φούντωσε και μετατράπηκε σε πανδημία μόνο όταν  έφτασε στα γκέτο των αστικών κέντρων της Βόρειας Ιταλίας.

 

Η κλιματική αλλαγή των ύστερων  μεσαιωνικών χρόνων.

Η σταδιακή πτώση της μέσης θερμοκρασίας από το 1250 και μετά συνοδεύτηκε από την εμφάνιση ακραίων καιρικών φαινομένων ήδη από τα τέλη του 13ου αιώνα. Οι χειμώνες έγιναν πιο κρύοι τα καλοκαιριά πιο μικρά οι βροχές και οι καλοκαιρινές πλημμύρες πιο συχνές και δυνατές .  Οι αγρότες έβλεπαν τα προϊόντα τους να καταστρέφονται από την παγετό την υγρασία και τις φυσικές καταστροφές ενώ οι τιμές των αγροτικών προϊόντων άρχισαν να ανεβαίνουν επικίνδυνα.

Την άνοιξη του 1315  μια ασυνήθιστα δυνατή και συνεχής βροχή συνεχίστηκε και το  καλοκαίρι με αποτέλεσμα την καταστροφή των σιτηρών  και τον  ταυτόχρονα διπλασιασμό των τιμών στην Αγγλία .Ενδεικτική η άνοδος των τιμών κατά 320% στην Λωρραίνη της Γαλλίας με αποτέλεσμα οι κάτοικοι  να μην μπορούν να αγοράσουν ψωμί  ενώ τα καταστήματα τροφίμων κι οι αποθήκες   σιτηρών να περιοριστούν για τους ευγενείς ενώ παντού ξεσπούσαν κοινωνικές αναταραχές από τον κόσμο που πέθαινε από την πείνα η από τις αρρώστιες όπως η πνευμονία που ξέσπασαν στους εξασθενημένους ανθρώπινους οργανισμούς. Τα οικόσιτα ζώα εξαφανίστηκαν θανατώθηκαν και φαγώθηκαν ενώ τότε βγήκε η λαϊκή έκφραση « τρως βελανίδια» καθώς ο απελπισμένος πληθυσμός έψαχνε στα δάση για βρώσιμα βελανίδια  ρίζες, χόρτα κι ότι άλλο φαγώσιμο  μπορούσε να βρεί.  Το πιο τραγικό ήταν ότι νεογέννητα και μικρά παιδιά αφήνονταν από τους λιμοκτονούντες γονείς τους στο δρόμο, για να μην αποτελούν βάρος  και περιττά στόματα για την υπόλοιπη οικογένεια ενώ αντίθετα γέροι πέθαιναν από την άρνηση τροφής προκειμένου να σωθούν οι νεώτεροι  της οικογένειας.

Η «μεγάλη πείνα»  ( The Great Famine) που χτύπησε  την Βόρεια Ευρώπη ήταν γεγονός . Το οξύ θανατηφόρο στάδιο της κράτησε από το 1315 ως το 1317 όπου εξοντώθηκε το 10-15% του τότε πληθυσμού  αλλά σε πολλές περιοχές της Ευρώπης  τα φαινόμενα δεν σταμάτησαν ως το 1320 ενώ η προσφορά τροφίμων  έφτασε   το 1325 στα προ κρίσης επίπεδα  όταν και ο πληθυσμός άρχισε πάλι να αυξάνεται σταδιακά.

 

Οι  κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής

Η οικολογική κρίση έφερε την βιολογική κρίση κι εκείνη με την σειρά της την οικονομική κρίση και την πτώση του εισοδήματος κύρια στα βασίλεια της  κατεστραμμένης  Βόρειας Ευρώπης .

Πάρα την  θεομηνία που σταμάτησε στα Πυρηναία και στις Άλπεις ο Ευρωπαϊκός Νότος συνέχισε να ευημερεί  με επίκεντρο τις πλούσιες πόλεις κράτη της Κεντρικής και Βόρειας Ιταλίας ( Βενετία, Φλωρεντία, Γένοβα )   και παρά την άνοδο των τιμών  και τον περιορισμό του κέρδους του ευρωπαϊκού εμπορίου  στα σιτηρά και στα αγροτικά προϊόντα  που περιορίστηκε σε λίγους. Οι φλωρεντινές   super-companies  υπέρ-εταιρείες και υπέρ τράπεζες ήταν οι μεγαλύτερες εταιρείες που αναλογικά εμφανίστηκαν στον πλανήτη συνέχιζαν τα υπερκέρδη τους   δανείζοντας  ακριβά  τους βασιλείς της Βόρειας Ευρώπης και τους μεγαλέμπορους της εποχής . Το χρυσό φλωρεντινό φλορίνι ήταν το  κυρίαρχο πανευρωπαϊκό νόμισμα κάτι σαν το σημερινό Ευρώ ενώ τα Βενετσιάνικα  χρυσό ντουκάτι  ήταν το δολάριο της εποχής  αφού η Βενετία  έλεγχε και χειραγωγούσε  την παγκόσμια αγορά χρυσού και αργύρου από την Κίνα  ως την Αφρική καθώς και τις συναλλαγματικές ισοτιμίες  αποκομίζοντας υπερκέρδη . Φυσικά ο μεγαλύτερος καταθέτης  του κόσμου ήταν η βαθύπλουτη Καθολική Εκκλησία με έδρα το παπικό κράτος της Ρώμης.

Από την αρχαία εποχή ο πολιτισμένος και πλούσιος Ευρωπαϊκός Νότος κρατούσε τα σκήπτρα της  οικονομικής κυριαρχίας  ενώ ο υπανάπτυκτος και βάρβαρος Ευρωπαϊκός Βορράς κάλυπτε τις ανάγκες του με δανεικά  από τον Νότο και ακολουθούσε σαν φτωχός συγγενής . Με λίγα λόγια ως στον μεσαίωνα συνέβαινε το αντίθετο από αυτό που συμβαίνει σήμερα μεταξύ του αναπτυγμένου Ευρωπαϊκού Βορρά και του υπανάπτυκτου οικονομικά Νότου !

Ο συσχετισμός οικονομικής δύναμης αναστράφηκε κατά του Νότου με μια χρεωκοπία ενός βορειοευρωπαικού  κράτους  800 χρόνια νωρίτερα.  Η αντίστροφη μέτρηση για τον Νότο άρχισε όταν ο Εδουάρδος ΙΙΙ της Αγγλίας ενώ βρισκόταν σε πολύνεκρο  κοστοβόρο πόλεμο με τους Γάλλους και τα  κρατικά ταμεία είχαν αδειάσει  ,  κατέστρεψε  με την χρεωκοπία του τους ίδιους τους δανειστές του τις φλωρεντινές υπέρ-τράπεζες  κι απαλλάχτηκε από τους τοκογλυφικούς τους όρους που εμπόδιζαν την οικονομική ανάπτυξη του βασιλείου του.

Η «μεγάλη πείνα» κλόνισε τα θεμέλια το δυτικοευρωπαϊκού  κοινωνικοοικονομικού συστήματος και ο «μεγάλος λοιμός» τα γκρέμισε, σηματοδοτώντας το τέλος του τότε κυρίαρχου κοινωνικοοικονομικού συστήματος  του φεουδαρχικού . Οι φεουδάρχες  ξέμειναν από εργατικά χέρια κι αναγκάστηκαν να καταργήσουν εν πολλοίς τον βάρβαρο θεσμό της δουλοπαροικίας, να παραχωρήσουν δωρεάν την χρήση γη ενώ ενισχύθηκε η ατομική ιδιοκτησία των φτωχών  και η  ανερχόμενη μεσαία τάξη .  Η χειρότερη οικολογική κρίση της ανθρωπότητας  σηματοδότησε  επίσης το τέλος της οικονομικής κυριαρχίας των υπέρ-τραπεζών της Β. Ιταλίας  και την εμφάνιση της Αναγέννησης μέσα από τα συντρίμμια του μεσαιωνικού κόσμου και το τέλος της «μεσαιωνικής ζεστής περιόδου».

Η έλλειψη εργατικών χεριών είχε  ένα θετικό επακόλουθο . Την αύξηση των μισθών. Η  νέα κατανομή τόσης μεγάλης  περιουσίας όσο εκείνης του 30% του πληθυσμού πού εξοντώθηκε από την πανδημία  δημιούργησε  νέα κοινωνική διαστρωμάτωση και  νέους πλούσιους  προερχόμενους από τα λαϊκά στρώματα  αυτή την φορά

Στο κάτωθι διάγραμμα μπορεί να δει κανείς  την μεγάλη  αύξηση των πραγματικών  μισθών στις αγροτικές περιοχές και στ’ αστικά κέντρα στην Κεντρική και Βόρεια Ιταλία  ειδικά από το 1340 ως το 1380 όπου σημειώθηκε μια άνευ προηγουμένου έκρηξη  μισθών ειδικά στον αγροτικό τομέα ,αξεπέραστη για  6 αιώνες .

a

Στο πάνω διάγραμμα της επόμενης σελίδας  μπορεί να δει κανείς τις αγοραίες τιμές των κρατικών ομολόγων των 3 οικονομικών υπερδυνάμεων της Ιταλίας αλλά και της Ευρώπης . Είναι ευδιάκριτη η μεγάλη πτώση των τιμών των ομολόγων Φλωρεντίας και Βενετίας μετά την μεγάλη κρίση του 1340. Αξιοπρόσεκτη και η  αντιστροφή της καθοδικής  τάσης το 1450 που σηματοδοτεί και το τέλος της μεγάλης μεσαιωνικής ύφεσης. Ακόμα και τα ομόλογα της Γένοβας που δοκιμάζονται από μια πρόσκαιρη πτώση  μετά το 1450 ακολουθούν στην  συνέχεια και μέχρι το 1590 ραγδαία ανοδική πορεία.

 Στο πάνω διάγραμμα της επόμενης σελίδας είναι ευδιάκριτη η άνοδος των επιτοκίων με την έναρξη της οικονομικής κρίσης ( 1340 μ.χ) στο  τότε μεγαλύτερο χρηματοοικονομικό κέντρο του κόσμου την Φλωρεντία.

x

v

v

Οι άνθρωποι της  κατεστραμμένης μεσαιωνικής Ευρώπης αδυνατώντας να εξηγήσουν την καταστροφή που απέφερε η κλιματική αλλαγή και τα κυκλικά  φυσικά φαινόμενα κατέφυγαν σε μεταφυσικές ερμηνείες και σε ακραίες συμπεριφορές. Θρησκευτικός φονταμενταλισμός ,κυνήγι μαγισσών ,  Εβραίων, αιρετικών   κι οποιουδήποτε άλλου αποδιοπομπαίου τράγου  στα  πανικόβλητα ανθρώπινα μυαλά ήταν στην καθημερινή    ενώ ο κοινωνικός ιστός κλονίστηκε  συθέμελα  .

Η κρίση δεν έκανε τους ανθρώπους πιο σοφούς όπως θα περίμενε κανείς. Αντιδράσεις όπως παραβατικές συμπεριφορές , ακολασία, πορνεία, κοινό έγκλημα, λεηλασίες  ,βαρβαρότητες, όχι μόνο έμειναν στην ημερησία διάταξη αλλά αυξήθηκαν κατακόρυφα όσο σοβούσε η  φονική κρίση .

Δυστυχώς δεν ήταν οι άνθρωποι αλλά το ίδιο το οικοσύστημα που έδωσε τέλος στην ανθρωπιστική κρίση .Με την ολοκλήρωση της οξείας φάσης των πρώτων δυο αιώνων της κλιματικής αλλαγής ( 1250-1450) μειώθηκαν τα ακραία φυσικά φαινόμενα, οι πανδημίες  και η βαθιά μεσαιωνική ύφεση ( 1340-1450).

Ποιες οι ομοιότητες με την σημερινή οικολογική κρίση την κλιματική αλλαγή και τις επακόλουθες  οικονομικές κρίσεις που διαδέχεται η μία την άλλη ;

Mπορεί η σημερινή επιδημία του φονικού ιού Εμπολα, είτε  μια μελλοντική μεταλλαγμένη του μορφή να επαναλάβει 700 χρόνια μετά, τον Μαύρο Θάνατο του Μεσαίωνα;

Μπορεί  να επαναληφθεί  στην εποχή της μοντέρνας ζεστής περιόδου η ίδια  βιολογική καταστροφή και η ίδια οικονομική κοινωνικοπολιτική κι ανθρωπιστική κρίση , όπως συνέβη στο τέλος  της μεσαιωνικής ζεστής περιόδου η μήπως όλα αυτά είναι ακραία σενάρια επιστημονικής φαντασίας  ανάξια λόγου;

Υπάρχουν άραγε τόσο ανησυχητικές  ομοιότητες ,τηρουμένων των αναλογιών φυσικά, μεταξύ των βασικών   ανθρωπογενών η φυσικών παραμέτρων της  «μεσαιωνικής ζεστής εποχής»  και της «σημερινής μοντέρνας ζεστής εποχής»   ( κλιματική αλλαγή ,ακραία καιρικά φαινόμενα, υπερπληθυσμός, αστικοποίηση –γκέτο μεγαλουπόλεων με ανύπαρκτα συστήματα υγιεινής ,ταχεία οικονομική ανάπτυξη πάνω από τις δυνατότητες της αγροτικής παραγωγής ,αύξηση των τιμών στα βασικά αγαθά διατροφής) η είναι απλουστευμένες γενικεύσεις κι αστήρικτες  κινδυνολογίες;

Δεδομένου ότι η μοντέρνα ζεστή περίοδος που διανύουμε κρατά ήδη πάνω από ενάμισι αιώνα ( 1850-2014) μπορεί κανείς να υποθέσει με βάση τις ενδείξεις και την κυκλικότητα της κλιματικής αλλαγής ότι  μπορεί  το σημερινό  ευνοϊκό για την ανθρώπινη ανάπτυξη κλίμα να βαδίζει προς το τέλος του;

Οι επιστημονικές απόψεις σχετικά με την διάρκεια του Medieval Warm Period  διίστανται  αν αυτό περιορίζεται σε 300 χρόνια (950-1250 μ.χ) η σε 200 χρόνια (1000-1200 μ.χ) Αν επαληθευτεί η δεύτερη άποψη τότε δεν μας απομένουν παρά 3-4 δεκαετίες ευνοϊκών κλιματικών συνθηκών για την ανθρώπινη ύπαρξη  και την οικονομική ανάπτυξη .

Το μόνο βέβαιο είναι ότι όλες οι μεταβατικές περίοδοι  κλιματικής αλλαγής  δεν είναι ομαλές και γραμμικές αλλά συνοδεύονται από ακραία  φυσικά φαινόμενα και βιολογικές καταστροφές.

Παρά την φαινομενική απλούστευση χάριν οικονομίας κειμένου, ίσως  να μας διδάσκει πολλά η χειρότερη μεσαιωνική οικονομική κρίση που συνοδεύτηκε από κρίσεις χρέους τραπεζικών κρίσεων και συναλλαγματικών κρίσεων.

Ίσως δεν είναι λαϊκισμός η  γενικευμένη άποψη  ότι τα  τραπεζικά κέρδη δεν είναι διατηρήσιμα όταν ο κόσμος πεινάει.

Ίσως δεν είναι αντιεπιστημονική κι αβάσιμη η άποψη ότι η οικονομική κρίση του μεσαίωνα ήταν αποτέλεσμα της οικολογικής κρίσης και της κλιματικής αλλαγής. Οι  οικονομικές επιπτώσεις της  «μεγάλης πείνας»  του 1315-1317 υποβάθμισαν  την οικονομική δραστηριότητα Οι δυσμενείς επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής συντέλεσαν στην μείωση της αγροτικής παραγωγής  στην πτώση του κατά κεφαλήν εισοδήματος  την μείωση του ενεργού πληθυσμού την επακόλουθη πτώση των φορολογικών εσόδων που σε συνδυασμό με την αύξηση των πολεμικών δαπανών οδήγησαν  στα δημοσιονομικά ελλείμματα  που με την σειρά τους έφεραν την πτώχευση του βορειοευρωπαικού κράτους .

Ίσως  οι τωρινές θεομηνίες βιολογικές  κι ανθρωπιστικές κρίσεις  να επαναφέρουν  τα μαθήματα από το μεσαιωνικό παρελθόν πριν ο κόσμος ξαναγυρίσει σε ένα οικολογικό οικονομικό και ανθρωπιστικό «μεσαίωνα» με μια δραστική επανάληψη των ιδίων καταστροφικών φαινομένων όπως της Μεγάλης Πείνας και του Μεγάλου Λοιμού .

Ίσως με το τέλος της βιομηχανικής εποχής και την είσοδο στην μεταβιομηχανική εποχή να ήρθε η ώρα  της αλλαγής .Τα παλιά  συγκεντρωτικά κοινωνικοοικονομικά συστήματα δημιουργήματα της βιομηχανικής εποχής όπως ο κομμουνισμός και ο καπιταλισμός  μπορούν να δώσουν την θέση τους σε ένα νέο οικολογικό αποκεντρωμένο και συλλογικό  μοντέλο ανάπτυξης με  πρωταρχικό στόχο όχι μόνο  την ευημερία ,αλλά την επιβίωση του ανθρώπινου είδους  σε δυσμενείς συνθήκες κλιματικής αλλαγής . Η άμετρη ανισόρροπη οικονομική ανάπτυξη δεν κάνει τίποτα άλλο παρά να πριονίζει το κλαδί που καθόμαστε, καταστρέφοντας το οικοσύστημα που χωρίς αυτό δεν υπάρχει ζωή σ ολόκληρη την Γη.

Τα πραγματικά ιστορικά δεδομένα δεν αφήνουν πεδίο για αισιόδοξες προβλέψεις. Η ιστορία και η μεσαιωνική  κρίση  διδάσκει  ότι «οι άνθρωποι δεν αλλάζουν από μόνοι τους». Το κακό είναι ότι οι αλλαγές που οφείλονται στο οικοσύστημα  σπάνια είναι γραμμικές και ομαλές. Ο οικολογικός διακόπτης πέφτει απότομα  . Κάπως έτσι έπεσε  ο διακόπτης της φύσης στα τέλη του 13ου αιώνα. Αν συνεχιζόταν η διαρκής εξασθένιση του εδάφους λόγω της  έντασης της αγροτικής παραγωγής, αν δεν σταματούσε λόγω της κρίσης  η  έντονη αποψίλωση των δασών, από την  αυξανόμενη ανθρώπινη δραστηριότητα  της μεσαιωνικής ζεστής περιόδου ,τότε τα πράγματα θα ήταν πολύ χειρότερα,  λίγο αργότερα . Αν συνεχιζόταν η ανθρώπινη εκμετάλλευση των φυσικών πόρων θα είχε διαταραχτεί  ακόμα χειρότερα η ισορροπία του ζωτικού οικοσυστήματος του πλανήτη και η οικολογική κρίση που νομοτελειακά θα ξεσπούσε θα ήταν ακόμα πιο καταστροφική, ως εξοντωτική για το ανθρώπινο γένος.

Σήμερα οι δασικές περιοχές καλύπτουν το 40 % της έκτασης της Ευρώπης  κι ως επί το πλείστον είναι προστατευμένες η έχουν κυρηχθεί εθνικά πάρκα  .Ούτε ένα δάσος δεν υπάρχει στην Ευρώπη  που να έχει επιβιώσει  από την υπερεκμετάλλευση της «μεσαιωνικής ζεστής περιόδου»  Τα ευρωπαϊκά δάση  του πλανήτη προέρχονται από νεαρά σχετικά δέντρα σ’ αντίθεση με άλλες παρθένες περιοχές του πλανήτη που δεν επιβαρύνθηκαν από έντονη ανθρώπινη δραστηριότητα.

Είναι προφανές ότι ο οικολογικός συναγερμός απέτρεψε τοτε την πλήρη και καταστροφική για το κλίμα και την επιβίωση στον πλανήτη , αποψίλωση δασών  για 400 χρόνια όσο χρειάστηκε η βιομηχανική επανάσταση να αντικαταστήσει  με τον άνθρακα  το ξύλο των δασών ως κύρια πηγή ενέργειας.

 Ο επόμενος οικολογικός συναγερμός ίσως δεν είναι τόσο μακριά όσο νομίζουμε. Αντί για την συνήθη  καταφυγή σε μεταφυσικά φαινόμενα και παράδοξες θεωρίες συνωμοσίας , ο άνθρωπος δεν έχει να στραφεί παρά στην ίδια την φύση για να λύσει τις απορίες του.  Είναι αντιεπιστημονική η κλασσική μέτρηση του ΑΕΠ μιας χώρας χωρίς να λαμβάνει υπόψιν το κόστος αποκατάστασης του οικοσυστήματος όπου παράγεται το  ΑΕΠ  .Η πλασματική και πρόσκαιρη ευημερία της «μεσαιωνικής ζεστής περιόδου» βασίστηκε στην υπερεκμετάλλευση των φυσικών πόρων και κύρια σε ένα εξασθενημένο χώμα  από την υπερεντατική αυξημένη αγροτική παραγωγή  .Σε κάθε περίπτωση το αδύναμο χώμα δεν θα μπορούσε να εξακολουθήσει να θρέφει τον αυξανόμενο πληθυσμό που το καλλιεργούσε ασταμάτητα .

Η φύση και η κλιματική αλλαγή απλώς συντόμευσε το  πέρας της πλασματικής ευημερίας  δίνοντας την  σκληρή λύση  σε ένα ευάλωτο στόχο. Τα φλωρεντινά φλορίνια των μεσαιωνικών υπέρ-τραπεζών  μπορεί να διατηρούσαν την αξία τους σε χρυσό  αλλά  δεν είχαν αξία σ ένα πληθυσμό που δεν μπορούσε να επιβιώσει πια. Μοιραία ήρθε και το τέλος τους μαζί με την χειρότερη οικονομική βιολογική κοινωνικοπολιτική κρίση του πλανήτη.

Όποιος ξεχνά την ιστορία του είναι υποχρεωμένος να την επαναλαμβάνει .Το χιλιοειπωμένο  σλόγκαν «αυτή την φορά είναι διαφορετικά» επιμένει να διαψεύδεται  τουλάχιστον τα τελευταία 800 χρόνια καταγεγραμμένης οικονομικής ιστορίας του πλανήτη .