“Πέντε σύγχρονα ευρωπαϊκά ζητήματα”. Του Θεόδωρου Γεωργίου

by/ 0 Comments / 145 View / 05/02/2016

Όλοι οι Ευρωπαίοι πολίτες διά γυμνού οφθαλμού (δηλαδή με εμπειρικό τρόπο και μέθοδο) διαπιστώνουμε ότι η Ευρώπη ως πολιτική συλλογικότητα (ως προς την οργάνωσή της, τη λειτουργία της και το έργο της) αντιμετωπίζει προβλήματα, τα οποία την έχουν οδηγήσει σ’ ένα πραγματολογικό καθεστώς που εξανάγκασε τον Γερμανό φιλόσοφο Γιούργκεν Χάμπερμας (Jürgen Habermas) να βγάλει μία έλλογη κραυγή: «Αχ, Ευρώπη» (Αυτός είναι ο τίτλος ενός από τα πολλά βιβλία που έχει γράψει ο Χάμπερμας για το πνεύμα και την πολιτική της Ευρώπης).

Το βιβλίο του Χάμπερμας με τον τίτλο: «Αχ, Ευρώπη» (Ach Europa) δημοσιεύτηκε το έτος 2008 και έκτοτε κύλησε πολύ νερό στο αυλάκι της ευρωπαϊκής Ιστορίας.

Με την πάροδο του χρόνου συμπληρώνονται δεκαπέντε (15 τον αριθμό) χρόνια από την εισαγωγή του κοινού νομίσματος στα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης που απαρτίζουν την ιδιαίτερη συλλογικότητα: την ευρωζώνη.

Το κοινό νόμισμα (το ευρώ) ως ανταλλακτικό μέσο λειτούργησε και λειτουργεί στον οικονομικό τομέα και στον καθημερινό κοινωνικό βιόκοσμο.

Αλλά παίζει ως κερδοσκοπικό μέσο εντός του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος τον ρόλο που παίζει κάθε νόμισμα.

Δεν θα εξετάσουμε εδώ τον ρόλο του ευρώ ως νομίσματος και τις δυνατότητες πολιτικού και κοινωνικού ελέγχου των λειτουργιών του.

Στη σύντομη ανάλυσή μας θα επιχειρήσουμε να προσεγγίσουμε πέντε ευρωπαϊκά ζητήματα που προέκυψαν κατά την τελευταία δεκαετία και θα ασκήσουμε κριτική στη μέθοδο που ακολουθείται για την επίλυσή τους.

Τα πέντε σύγχρονα ευρωπαϊκά ζητήματα (χωρίς ταξινομητική αξιολόγηση και χωρίς κατάταξη ιστορικής ακολουθίας) είναι τα εξής: πρώτον, η ημιτελής οικονομική ενοποίηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης· δεύτερον, το ελληνικό ζήτημα του κρατικού χρέους· τρίτον, το βρετανικό ζήτημα παραμονής ή εξόδου της Μεγάλης Βρετανίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση· τέταρτον, η «ιδιαίτερη πορεία» της Πολωνίας εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης· και πέμπτον, το προσφυγικό ζήτημα.

Εξ αρχής θα πρέπει να τονιστεί ότι η ηγετική ομάδα της γραφειοκρατικής Ευρώπης (δηλαδή των Βρυξελλών), την οποία ο Γερμανός διανοούμενος Χανς Μάγκνους Εντσενσμπέργκερ (Hans Magnus Enzensberger) έχει χαρακτηρίσει «γραφειοκρατικό τέρας» (1), χειρίζεται τα πέντε αυτά ζητήματα με τεχνοκρατικό τρόπο και όχι με την πολιτική μέθοδο.

Γνωρίζουμε όλοι ότι ο ορισμός ενός προβλήματος καθορίζει σε τελευταία ανάλυση και τη λύση του. Εάν, για παράδειγμα, το «ελληνικό ζήτημα του κρατικού χρέους» οριστεί ως τεχνοκρατικό πρόβλημα δανεισμού ανάμεσα σ’ ένα κράτος-οφειλέτη και σε μία συλλογικότητα δανειστών (στην προκειμένη περίπτωση των κρατών-μελών της ευρωζώνης), τότε και η λύση του θα επιδιωχθεί να είναι γραφειοκρατική.

Κάθε συνεργατική προσπάθεια μεταξύ των κρατών-μελών της ευρωζώνης, όπως και κάθε αξίωση ή αίτημα πολιτικής αλληλεγγύης, πράγματα για τα οποία κινητοποιούνται όλοι οι Ευρωπαίοι διανοούμενοι και στοχαστές, θεωρούνται περιττά.

Πρώτο λοιπόν θεωρητικό συμπέρασμα από τη σκοπιά της πολιτικής φιλοσοφίας είναι το εξής: η ευρωζώνη ως προς την οργανωτική δομή της είναι γραφειοκρατική συλλογικότητα και κατά συνέπεια δεν μπορεί να αποφασίζει και να πράττει πολιτικά σ’ όλα αυτά τα πέντε σύγχρονα κατεξοχήν πολιτικά ευρωπαϊκά ζητήματα.

Η λογική μας λέει ότι δεν μπορούμε να απαιτούμε από μία οντότητα να απαρνηθεί τον ίδιο τον εαυτό της και να γίνει κάτι άλλο.

Δεν μπορούμε, λοιπόν, να απαιτούμε από την ευρωζώνη ως γραφειοκρατική συλλογικότητα να λαμβάνει πολιτικές αποφάσεις. Ούτε από το συλλογικό όργανο «Εurogroup» να καταστεί πολιτική συλλογικότητα.

Ωστόσο όμως, για την «ελληνική περίπτωση» όλα αυτά θεωρούνται και κρίνονται ότι εντάσσονται εντός του πλαισίου του ευρωπαϊκού πολιτικού πολιτισμού.

Δεν συμβαίνει όμως κάτι τέτοιο: η γραφειοκρατική ευρωζώνη ως οργανωτική δομή δεν μπορεί να αποφασίζει για λογαριασμό ολόκληρης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και πολύ περισσότερο στο όνομα της Ευρώπης, η οποία αυτοπροσδιορίζεται ως η«αυτοσυνείδηση της ανθρωπότητας».

Η ημιτελής οικονομική ενοποίηση είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα της γραφειοκρατικής Ευρώπης. Η ένταξη της ελληνικής πολιτικής κοινωνίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έγινε με τους τεχνοκρατικούς όρους της ευρωζώνης.

Όλα τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης θεωρούνται ισότιμες συλλογικές οντότητες στην Ευρώπη, η οποία ως πνεύμα, δηλαδή ως ορθολογική πολιτική μορφή ζωής, υφίσταται μόνο στο πολιτικό επίπεδο [αυτό υποστηρίζει ο Εντμουντ Χούσερλ (Edmund Husserl) στηριζόμενος στον Αριστοτέλη].

Τα πέντε σύγχρονα ευρωπαϊκά ζητήματα είναι κατεξοχήν πολιτικά προβλήματα και ως τέτοια θέτουν για την ίδια την Ευρώπη το μείζον πρόβλημα της αυτοεπιβεβαίωσής της στην ιστορική πορεία του ανθρώπου: μπορεί η Ευρώπη να παραμένει «η ιστορική αλληλουχία ελλόγων στόχων» (κατά τον Χούσερλ) στο διάβα της ανθρώπινης ιστορίας ή μήπως μετά την οπισθοδρόμηση του φρικτού και απάνθρωπου φασισμού θα υποχρεωθούμε να ζήσουμε στον «στρόβιλο της τεχνοκρατίας» (Χάμπερμας), ο οποίος θα μας μετατρέψει από πολίτες και όντα με «ανθρώπινη αξία» σε γυμνές βιολογικές υπάρξεις;

Σ’ αυτό το ερώτημα καλούμαστε να απαντήσουμε όλοι μας, πολιτικοί και πολίτες, και από την απάντηση που θα δώσουμε σ’ αυτό το ερώτημα θα εξαρτηθεί και η «ανακαίνιση» του σπιτιού μας που ονομάζεται: Ευρώπη.

[1] Ο Hans Magnus Enzensberger έχει γράψει ένα βιβλίο με τον τίτλο: «Το ήπιο τέρας των Βρυξελλών ή η Ευρώπη υπό “δικαστική απαγόρευση”» (2011), το οποίο δεν έχει μεταφραστεί στα εελληνικά

*O Θεόδωρος Γεωργίου είναι καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Παν/μιο Θράκης

*Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα των Συντακτών, 5/02/2016