Φώτης Κουβέλης στην «ΑΥΓΗ» / Μπαίνουμε στην εποχή ενός νέου Ψυχρού Πολέμου και αυτό θα είναι σε βάρος των λαών

by/ 0 Comments / 0 View / 08/03/2022

εν δηλώνει ποιητής, παρ’ ότι η νέα ποιητική συλλογή του έχει ήδη πάρει τη θέση της στα βιβλιοπωλεία. “Η συνθήκη των λόγων”, που μόλις κυκλοφόρησε από το Θεμέλιο, μπορεί να αφήνει εμφανές αποτύπωμα ζωής, ωστόσο η δική του ζωή έχει συνδεθεί με την πολιτική και τη νομική. “Ποίηση είναι η κάθε ζωή” επιμένει αναγνωρίζοντας ότι καθώς “βρίσκεται δίπλα στον άνθρωπο, μέσα στην ανθρώπινη περιπέτεια, η ποίηση είναι μια βαθιά πολιτική πράξη”. Υπ’ αυτή τη συνθήκη, μια συζήτηση με τον πρώην υπουργό Φώτη Κουβέλη δεν μπορεί να περιοριστεί στην ποίηση. Συνομιλώντας την ώρα που η Ευρώπη βρίσκεται ξανά στη δίνη του πολέμου, διαπιστώνει ότι “μπαίνουμε στην εποχή ενός νέου Ψυχρού Πολέμου” αλλά και την ανάγκη “να τροφοδοτήσουμε δυναμικά την αξιακή μας πολιτική για την ειρήνη” σε έναν ολομέτωπο αγώνα, “με την πολιτική και τα κινήματα πολιτών σε μια αμφίδρομη ενότητα”. Διαπιστώνει ότι η ακύρωση εκδηλώσεων ρωσικών φορέων “δηλώνει πως στο υπουργείο Πολιτισμού δεν ξέρουν τι σημαίνει πολιτισμός”  και ταυτόχρονα μιλάει για την Αριστερά, για τον νομικό πολιτισμό στις μέρες μας, όπως και για τη δικαιοσύνη της ποίησης, ενώ δεν κρύβει τον φόβο του. “Φοβάμαι την απομάκρυνση των πολιτών από την πολιτική και την ιδεολογία” λέει.

Πολιτικός, νομικός, να πούμε και ποιητής;

Αυτό ας προκύψει.

Γιατί το λες αυτό;

Εκείνο που σε προσδιορίζει ή δεν σε προσδιορίζει ως ποιητή είναι υπόθεση που έχει σχέση με το κριτήριο των πολλών.

Ποια είναι η συνθήκη των λόγων;

Ο λόγος, ο όποιος λόγος, κινείται, αναπτύσσεται και εκπέμπει μέσα σε συνθήκες ζωής. Όχι μόνο για να υπηρετεί αυτή τη συνθήκη αλλά και για να την υπερβαίνει και να την μεταποιεί και ως διεκδίκηση ζωής. Μια τέτοια συνθήκη θεωρώ ότι προσδιορίζει τα όσα καταγράφω μ’ αυτή την ποιητική συλλογή.

Γιατί έμεινε τόσα χρόνια στο συρτάρι; Φαίνεται ότι δεν είναι γραμμένα αυτά τα ποιήματα μόνο το τελευταίο διάστημα.

Πρόκειται για αναβολή. Δικαιολογημένη ή αδικαιολόγητη, αλλά, σε κάθε περίπτωση, μια αναβολή που έχει σχέση με τους δικούς μου δισταγμούς.

Πότε ξεκίνησες να γράφεις ποίηση;

Ποίηση γράφω από μαθητής του Γυμνασίου. Θυμάμαι ότι δυο – τρία από τα πονήματα της εποχής εκείνης είχαν δημοσιευτεί στη «Διάπλαση των παίδων». Αργότερα, και πάλι μαθητής Γυμνασίου ήμουν, πήρα μέρος σε μια ομαδική ποιητική συλλογή που εκδόθηκε στα Τρίκαλα, εκεί είχα βρεθεί τότε. Αργότερα, φοιτητής, αποκτώντας σχετική «τόλμη», εξέδοσα την πρώτη μου ποιητική συλλογή με τον τίτλο «Συνοπτική ιστορία» από τις εκδόσεις Δωδώνη. Λίγα χρόνια μετά, έβγαλα άλλες δύο ποιητικές συλλογές, η μία με τον τίτλο «Τοπογραφικό σημείο» και η άλλη με τον τίτλο «Το μαύρο ηχείο», από τις εκδόσεις Τύμφη. Έκτοτε δεν δημοσίευσα τίποτε. Συνέχισα όμως να γράφω, πάντοτε με τη συνθήκη των λόγων.

“Η συνθήκη των λόγων” σίγουρα είναι ένα αποτύπωμα ζωής. Είναι και απολογισμός;

Όχι δεν πρόκειται για απολογισμό, πρόκειται γι΄ αυτή τη συνθήκη στην οποία αναφέρομαι, όπου ο λόγος έχει σχέση με τη ζωή.

Η ποίηση ποια σχέση έχει με τη δική σου ζωή.

Ποίηση είναι η κάθε ζωή, στον βαθμό που η ζωή έχει την ποιητική της αναφορά. Και την έχει.

Μ’ αυτή τη συνθήκη ζωής μπήκες στην Αριστερά;

Με αυτήν ακριβώς. Επιλέγω, προφανώς όχι μόνο χαριτολογώντας, να σου πω ότι την ευθύνη για την ένταξή μου στην Αριστερά και στον αξιακό της χώρο τη φέρει ο Μενέλαος Λουντέμης και όχι μόνον αυτός. Η κοινωνική ευαισθησία, τα βάσανα του κόσμου, η υπόθεση της ελευθερίας και της δημοκρατίας, ήταν οι ικανές «συνθήκες» για να με ενεργοποιήσουν, νέο τότε, να ενταχθώ στην Αριστερά.

Και πού συναντιέται η ποίηση με την πολιτική;

Αποφεύγω να πω τον κοινότοπο λόγο ότι όλα ή έστω τα περισσότερα της ζωής μας μπορεί να είναι πολιτική. Σε κάθε περίπτωση, έχω σταθερή την άποψη ότι η πολιτική, με την ουσιαστική έννοια του όρου, είναι ζωή. Μια ζωή που τη γεύεσαι, νοιάζεσαι γι’ αυτήν, δεν την αποτιμάς μόνον και μόνος σου, αλλά διεκδικείς και να την αλλάξεις.

ΚΟΥΒΕΛΗΣ
Πορτραίτο από τον Takis

Αναρωτιέμαι, αυτή η έννοια της πολιτικής που περιγράφεις, πού απαντάται σήμερα στην εφαρμοσμένη της εκδοχή;

Εγώ τη συνάντησα 15-16 χρονών στους «Λαμπράκηδες» και βρίσκομαι συνεχώς μαζί της. Την απομάκρυνση των πολιτών από την πολιτική και την ιδεολογία δεν θέλω και φοβάμαι. Δεν έχει επέλθει όμως το τέλος ούτε της μιας ούτε της άλλης, όπως κάποιοι προφήτευαν ή και αβάσιμα και υποκριτικά διαπίστωναν. Οι κοινωνίες κινούνται και η κίνηση αυτή είναι βαθύτατα πολιτική υπόθεση. Κινούνται, αναζητούν μια καλύτερη ζωή και κάποιοι, και δεν είναι λίγοι, παλεύουν γι’ αυτό. Την αποϊδεολογικοποίηση και αποπολιτικοποίηση θέλησαν πολλοί, οργανωμένα και συστηματικά, να την επιβάλουν, ιδιαίτερα εδώ και αρκετές δεκαετίες. Να τις επιβάλουν διαμορφώνοντας ένα ολόκληρο σύστημα καθήλωσης των πολιτών στην «ευδαιμονία» της αφασίας και της μοιρολατρίας, που οδηγεί στην κοινωνική απραξία. Επέλεξαν να διαμορφώσουν το αξίωμα των ατομικών λύσεων, παραμερίζοντας την αναγκαία και χρήσιμη παραδοχή ότι ατομικές λύσεις δεν υπάρχουν, υπάρχουν οι συλλογικές ρυθμίσεις και μέσα σ’ αυτές η κοινωνία πρέπει να αναζητά την καταξίωση της ζωής των πολλών.

Υπ’ αυτό το πλαίσιο, «Η συνθήκη των λόγων» είναι και βαθιά πολιτική υπόθεση, είναι μια ποίηση για τη μνήμη, μια ελεγεία της εποχής;

Για μένα, δεν θα μπορούσε να είναι αλλιώς. Η μνήμη είναι χρήσιμη για να διδάσκει και να κινητοποιεί. Η μνήμη δεν αρκεί να οδηγεί σε νοσταλγία και να στερείται τη δυναμική της κίνησης προς τα μπροστά.

Φαίνεται ωστόσο ότι στην εποχή μας η μνήμη περπατάει με παπούτσια χάρτινα. Έχοντας ζήσει δυο μεγάλους πολέμους, βλέπουμε την Ευρώπη ξανά σε εμπόλεμη κατάσταση. Η Ρωσία ξεχνά το παρελθόν της, όταν πολέμησε εναντίον των ναζί, και η Ευρώπη ξεχνά τους αξιακούς της κώδικες.

Δυστυχώς, μπαίνουμε σε μια καινούργια εποχή. Τίποτε δεν θα είναι ίδιο. Μοιράζεται και πάλι ο κόσμος, μπαίνουμε στην εποχή ενός νέου Ψυχρού Πολέμου και αυτό θα είναι σε βάρος των λαών. Οι λαοί θα την πληρώσουν και πάλι, γι’ αυτό ο αγώνας πρέπει να είναι για την ειρήνη και την παγκόσμια συνεργασία.

Με ποιους όρους μπορεί να δοθεί αυτός ο αγώνας όταν φαίνεται ότι ο κόσμος μας ξαναμοιράζεται;

Πρέπει να υπάρξει αυτός ο αγώνας. Εάν το ερώτημα αφορά στο πόσο μπορεί να υπάρξει αυτός ο αγώνας ,πιστεύω ότι πρέπει να αναπτυχθεί συστηματικά σε όλα τα μέτωπα. Με την πολιτική και με τα κινήματα των πολιτών σε μια αμφίδρομη ενότητα και σχέση μεταξύ τους. Οφείλουμε να θυμίσουμε και να τροφοδοτήσουμε δυναμικά την αξιακή μας πολιτική για την ειρήνη, την καταδίκη του πολέμου και τη συνεργασία των λαών μέσα σε ένα πλαίσιο παγκόσμιας συνεργασίας, με ασφάλεια και κοινωνική δικαιοσύνη.

Είναι εύκολη υπόθεση αυτή και πώς αναμετριέται μαζί της μια Αριστερά του 21ου αιώνα;

Εύκολη δεν είναι αλλά έχει τη δυναμική της μέσα στις κοινωνίες. Δεν φτάνει να το διαπιστώνουμε. Χρειάζεται να αξιοποιηθεί και να βγει μπροστά. Η δική μας Αριστερά πρέπει να βρεθεί μπροστά στην υπόθεση αυτή. Οι αξίες της δεν είναι φθαρμένες και πρέπει με τις αξίες αυτές να παλέψει.

Τις προηγούμενες ημέρες, το υπουργείο Πολιτισμού, η κυβέρνηση, απαγόρευσε την πραγματοποίηση πολιτιστικών εκδηλώσεων από ρωσικούς οργανισμούς στη χώρα. Πώς το σχολιάζεις;

Ας περιορίσω το σχόλιο μου στο να πω μόνον ότι η ενέργεια αυτή του υπουργείου Πολιτισμού δηλώνει πως δεν ξέρουν τι σημαίνει πολιτισμός και αγνοούν ότι ο πολιτισμός ενώνει και έχει τη δική του σημαντική παρουσία και στη διαμόρφωση της πολιτικής, με σταθερό βάθρο και πεδίο τους πολίτες.

Έχεις υπηρετήσει επί δεκαετίες τη Δικαιοσύνη. Ποιος νομικός πολιτισμός υπαγορεύει τη δίωξη νομικών και δημοσιογράφων που επιχειρούν την αποκάλυψη σκανδάλων;

Προφανώς και προσβάλλεται η Δικαιοσύνη και προσβάλλεται στο σημαντικό μέγεθος της ελευθεροτυπίας και του δημοσιογραφικού λειτουργήματος. Υποτάσσεται έτσι η Δικαιοσύνη σε πολιτικοκομματικές σκοπιμότητες και επιλογές.

Ποιος ευρωπαϊκός νομικός πολιτισμός επιβάλλει τη λογοκρισία των μέσων ενημέρωσης του αντιπάλου την ώρα των εχθροπραξιών;

Κανένας. Απαντώ μονολεκτικά και νομικά και πολιτικά.

Και το Διεθνές Δίκαιο εφαρμόζεται α λα καρτ;

Το Διεθνές Δίκαιο δεν μπορεί να υπάρχει και να εφαρμόζεται α λα καρτ. Παραβιάζει το Διεθνές Δίκαιο η Ρωσία με την εισβολή της στην Ουκρανία αλλά το Διεθνές Δίκαιο με τη σιωπή των ισχυρών παραβιάστηκε και με την κατοχή της βόρειας Κύπρου, παραβιάστηκε και με τον διαμελισμό της Γιουγκοσλαβίας, για να περιοριστώ σε μερικά παραδείγματα. Υπάρχουν και άλλα πολλά, που μαρτυράνε ότι το Διεθνές Δίκαιο έχει γίνει πολλές φορές άθυρμα των μεγάλων και ισχυρών κρατών.

Αν η ποίηση έχει τη δική της δικαιοσύνη, ποιους θεωρείς ότι θα τιμωρούσε αυτή την ιστορική περίοδο που διανύουμε;

Η ποίηση είναι μια δίκαιη υπόθεση. Και τιμωρεί όλους όσοι την προσβάλλουν και την περιφρονούν. Με τον δικό της τρόπο, βέβαια.

Εσύ γιατί γράφεις ποίηση;

Γιατί έτσι αισθάνομαι και γιατί είμαι από εκείνους που πιστεύουν βαθιά ότι η ποίηση βρίσκεται δίπλα στον άνθρωπο, μέσα στην ανθρώπινη περιπέτεια, και ως εκ τούτου είναι μια βαθιά πολιτική πράξη.