Στην κόψη του ξυραφιού – του Δημήτρη Κώνστα

by/ Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Στην κόψη του ξυραφιού – του Δημήτρη Κώνστα / 7 View / 25/07/2020

Για τους παλαιότερους σχολιαστές των ελληνοτουρκικών η ανάλυση της κρίσης που βρίσκεται σε εξέλιξη παρουσιάζει μεγάλες ιδιαιτερότητες: Τη διάχυση της σύγκρουσης στην Ανατολική Μεσόγειο, την εκχώρηση από την Κυπριακή Δημοκρατία σε αμερικανικές, γαλλικές και ιταλικές εταιρείες δικαιωμάτων εξερεύνησης και αξιοποίησης κοιτασμάτων φυσικού αερίου στο υπέδαφος του θαλάσσιου χώρου της, τις συμφωνίες Ελλάδας και Κύπρου με το Ισραήλ και την Αίγυπτο για την αξιοποίηση και μεταφορά στην Ευρώπη υποθαλάσσιου φυσικού αερίου με αντισυμβαλλόμενους το Ισραήλ και την Αίγυπτο.

Οι συμφωνίες αυτές, παρά την όποια πολιτική αξία τους, δεν προστάτεψαν την Κυπριακή Δημοκρατία από την τουρκική αντίδραση -παράνομες γεωτρήσεις-, ούτε είναι υλοποιήσιμες στο εγγύς μέλλον λόγω της οικονομικής ύφεσης και της πτώσης των τιμών του φυσικού αερίου. Ακόμη, η πρόσφατη ελληνική οικονομική κρίση συνέβαλε μεταξύ άλλων στην ανατροπή της ελληνοτουρκικής ισορροπίας ισχύος.

Τέλος, η επέμβαση της Τουρκίας στη Συρία όχι μόνο εξουδετέρωσε, σε απόλυτη σύμπνoια με τη Ρωσία, την όποια κουρδική απειλή αντιμετώπιζε, αλλά της άφησε και παρακαταθήκη ισχυρή δύναμη ισλαμιστών μισθοφόρων που προβάλλουν τώρα την τουρκική ισχύ στη Λιβύη. Η εμπλοκή της στην εκεί εμφύλια σύγκρουση της απέφερε, μεταξύ άλλων, μια συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών που παραβιάζει ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα και που αξιοποιεί σήμερα σε βάρος της Ελλάδας.

Στο διεθνές συστημικό πλαίσιο στο οποίο εξελίσσεται η σημερινή κρίση επιδρά και η πανδημία, που οδηγεί τη διεθνή κοινότητα σε μία χωρίς προηγούμενο εσωστρέφεια. Είναι χαρακτηριστικά όσα εξελίχθηκαν στις Βρυξέλλες με την αποτυχημένη προσπάθεια της ελληνικής κυβέρνησης να οδηγήσει τους κοινοτικούς εταίρους σε μια κοινή στάση, έναν ελάχιστο κοινό παρονομαστή απέναντι στη διαγραφόμενη με σαφήνεια τουρκική απειλή. Η αναβολή της αναζήτησης κοινής πλεύσης για τον Σεπτέμβριο οδήγησε στην επίσπευση των τουρκικών σχεδίων αξιοποίησης της συγκυρίας για τη δημιουργία τετελεσμένων. Πολύ σοβαρότερες είναι οι συνέπειες της πανδημίας στις ΗΠΑ, καθώς είναι πλέον ουτοπικό να αναμένει κανείς αποφασιστική αντίδραση από την παραπαίουσα προεδρία Τραμπ, που έχει προστατεύσει την προσωπική σχέση του με τον Ερντογάν από μεγαλύτερες κακοτοπιές. Η εμπειρία της αμερικανικής στάσης απέναντι στην τουρκική επέμβαση στη Συρία και την εξόντωση των Κούρδων υποβαθμίζει και τη σημασία της αποτρεπτικής δήλωσης του υπουργού Αμυνας μετά τη συνομιλία του με τον Ελληνα ομόλογό του χωρίς να χρειαστεί να υπογραμμίσει κανείς την αναφορά σε «αμφισβητούμενα ύδατα».

Υπάρχουν σοβαροί λόγοι που οδήγησαν στην επίσπευση έκδοσης της τουρκικής NAVTEX. Ενας από αυτούς είναι η επικείμενη ελληνο-αιγυπτιακή οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας μεταξύ των δύο κρατών, η ολοκλήρωση της οποίας θα προσφέρει πρόσθετη στήριξη στην ελληνική επιχειρηματολογία για το Καστελόριζο. Ενας άλλος είναι η 24η Ιουλίου, ημερομηνία μετατροπής σε τζαμί της Αγίας Σοφίας αλλά και επέτειος της συνομολόγησης της Συνθήκης της Λωζάννης, τις διατάξεις της οποίας έχει επανειλημμένα αποκηρύξει ο Τούρκος πρόεδρος. Μία επίδειξη ισχύος σε βάρος της Ελλάδος εκείνη ή τις αμέσως επόμενες ημέρες θα προσέδιδε πρόσθετο μεγαλείο στους εορτασμούς αλλά και θα διαρρήγνυε με τον πιο φαντασμαγορικό τρόπο «τα θεσμικά δεσμά που φράζουν τον δρόμο της σύγχρονης, ερντογανικής Τουρκίας προς το νεο-οθωμανικό μεγαλείο».

Οι προεδρικές εκλογές της 3ης Νοεμβρίου στις ΗΠΑ αποτελούν ένα πρόσθετο, πιο απομακρυσμένο κίνητρο για την τουρκική επιθετική δραστηριότητα. Ο Δημοκρατικός υποψήφιος Τζο Μπάιντεν από την εποχή της επιβολής από το αμερικανικό Κογκρέσο εμπάργκο όπλων κατά της Τουρκίας για την εισβολή της στην Κύπρο είναι σταθερός και συνεπής υποστηρικτής ελληνικών και κυπριακών ζητημάτων στο Κογκρέσο. Τη στάση του επιβεβαίωσε και στη σημερινή συγκυρία με επιστολή του προς τον Ερντογάν όπου του ζητούσε να ανακαλέσει τη μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί, χωρίς φυσικά αυτό να παρέχει γενικής ισχύος εγγυήσεις για τη στάση του μετά τυχόν επικράτησή του στις εκλογές. Οι συνέπειες της εκλογής του επί της Τουρκίας έχουν ήδη απασχολήσει τους εκεί ακαδημαϊκούς αναλυτές και ΜΜΕ. Πάντως όσο μακρινή και αν φαίνεται η 20ή Ιανουαρίου 2021, ημερομηνία ανάληψης καθηκόντων από τον νέο Αμερικανό πρόεδρο, πρόσθετο κίνητρο για επίσπευση των τουρκικών κινήσεων υπάρχει.

Μία τελευταία παρατήρηση. Το εάν έχει ή όχι το Καστελόριζο πλήρη δικαιώματα σε υφαλοκρηπίδα ενδεχομένως αποτελεί ζήτημα προς διαπραγμάτευση. Ομως η μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί και τα τουρκικά πολεμικά νοτίως του νησιού δείχνουν διάθεση σύγκρουσης και όχι διαπραγμάτευσης.