Πολιτική προϊστορία του χρέους. Του Θεόδωρου Γεωργίου

by/ 0 Comments / 30 View / 19/09/2016

Οταν τέθηκε προς επίλυση το ζήτημα του χρέους του ελληνικού κράτους τον Απρίλιο του 2010 κανείς Ελληνας πολίτης δεν μπορούσε να αντιληφθεί τι θα συνέβαινε στην ελληνική κοινωνία έπειτα από επτά (7 τον αριθμό) χρόνια, δηλαδή μέχρι σήμερα.

Ας προσέξουμε ιδιαιτέρως την έκφραση «τίθεται προς επίλυση το ζήτημα του κρατικού χρέους» και οι πολίτες ούτε ενημερώνονται, ούτε, εννοείται, μέσω της συγκροτημένης πολιτικής κοινωνίας, στην οποία συμμετέχουν ως μέλη, καλούνται να διαβουλευτούν και να αποφασίσουν σχετικώς.

Αντιθέτως συγκροτούνται μεταδημοκρατικά όργανα, όπως π.χ. το Eurogroup, είτε -ακόμη χειρότερα- καλείται το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και ως επιστέγασμα πολιτικής νομιμοποίησης τοποθετείται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για να επιλύσει το επονομαζόμενο «ελληνικό ζήτημα».

Το ερώτημα που διατυπώνεται είναι το εξής: Πότε και πού σε δημοκρατικό κράτος δικαίου και σε κοινοβουλευτική δημοκρατία διαμορφώνεται μια τέτοιου τύπου θεσμική κατάσταση εντός της Ευρωπαϊκής Ενωσης;

Δεν υπάρχει ιστορικό προηγούμενο από υπάρξεως της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Η Ελλάδα θα πρέπει να σημειωθεί ότι μετά την περιπέτειά της με τη δικτατορία των συνταγματαρχών (1967-1974) πάσχισε πράγματι και σε πολιτικό και σε συνειδησιακό επίπεδο να «κατασκευάσει» μία νέα ταυτότητα, η οποία όμως εξαιτίας του υπερδανεισμού της υπονομεύτηκε.

Μετά το έτος–τομή 1989 όλες οι ευρωπαϊκές κοινωνίες αναζητούν η καθεμία ξεχωριστά τους δρόμους του. Το ίδιο συμβαίνει και με την ελληνική κοινωνία: τότε επιχειρούνται «οικουμενικά» ή καθολικά πολιτικά και κυβερνητικά σχήματα, τα οποία αποτυγχάνουν.

Και το αποτέλεσμα είναι να επανέλθει το ΠΑΣΟΚ υπό τον εκσυγχρονιστικό μανδύα του. Η οκταετία του πρωθυπουργού Σημίτη (1996-2004) καταγράφεται ως απεμπόληση της συνειδησιακής αποκατάστασης της ελληνικής κοινωνίας και ως πριμοδότηση του κρατικού χρέους ως πρώτης αρχής συγκροτήσεως μιας πολιτικής κοινωνίας.

Κατά την πολιτική φάση διακυβέρνησης του Σημίτη το χρέος καθίσταται μακροοικονομικό μέγεθος και μάλιστα αυτόνομο. Ολοι οι πρωθυπουργικοί σύμβουλοι και ο ίδιος ο πρωθυπουργός επί μία οκταετία έχουν την ψευδαίσθηση ότι μπορούν να διαχειριστούν το χρέος ως αυτόνομο μακροοικονομικό μέγεθος.

Ταυτόχρονα η οκταετία Σημίτη ταυτίζεται με την ένταξη της χώρας στην ΟΝΕ. Στην πραγματικότητα η ελληνική οικονομία εντάσσεται όχι στην Οικονομική Νομισματική Ενωση (;), αλλά στην ευρωζώνη. Η Ελλάδα αλλάζει νόμισμα.

Το νόμισμά της δεν είναι η δραχμή, αλλά το ευρώ. Εκείνη την εποχή στη δημοσιότητα (στις τηλεοράσεις και στα ραδιόφωνα) ακούγονται περισσότερο οι γλωσσολόγοι και λιγότερο οι οικονομολόγοι. Ολοι οι πολίτες μέσα στον ενθουσιασμό τους ερωτούν εάν η λέξη «ευρώ» εντάσσεται στην α’ ή τη β’ γραμματική ή συντακτική κλίση, αλλά κανείς δεν ρωτά εάν μπορεί να αγοράσει με το νέο νόμισμα ένα μπουκάλι γάλα.

Τα πολιτικά πράγματα ακολουθούν την ιστορική πορεία τους και, όπως όλοι γνωρίζουμε, ποτέ δεν κεφαλαιοποιούνται όποτε θέλουν οι εμπλεκόμενοι σ’ αυτά. Η κυβερνητική πενταετία (2004-2009) του Κώστα Καραμανλή είναι το πολιτικό κενό σχετικά με την υπόθεση του κρατικού χρέους.

Δεν αναφέρομαι στη διόγκωσή του, ούτε στις σχετικές εθνικές πολιτικές ρυθμίσεις του. Αλλά κάθε εχέφρων και λογικός πολίτης σκέπτεται ως εξής: Σε μια οικονομία, η οποία εκ των πραγμάτων έχει διαρθρωτικά προβλήματα μικρομεσαίας επιχείρησης, όπως συμβαίνει στην ελληνική οικονομία, και σε μία οικονομία όπως η γερμανική η οποία έχει ριζικά διαφορετικούς ρυθμούς λειτουργίας και ανάπτυξης πώς μπορεί να λειτουργεί το ίδιο νόμισμα;

Στο ερώτημα αυτό της πρώτης δεκαετίας του εικοστού πρώτου αιώνα, προστίθεται το έτος 2010 η τεχνοκρατική μέθοδος του πρωθυπουργού Γ. Παπανδρέου.

Η πολιτική αντίφαση, η οποία τελικά εξελίχθηκε και στον πολιτικό ενταφιασμό του Γ. Παπανδρέου, είναι η εξής: Πώς και γιατί ο εκλεγμένος πρωθυπουργός της χώρας (ποσοστό 44%) επιλέγει να επιλύσει το κατεξοχήν πολιτικό πρόβλημα κατά τα πρότυπα των τεχνικών ζητημάτων των επιχειρήσεων και των εταιρειών;

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να λάβουμε υπόψη μας τη ριζική αλλαγή που υφίσταται το ίδιο το χρήμα ως πράγμα. Παύει το χρήμα να είναι μόνον ανταλλακτικό μέσο, αλλά καθίσταται πρωτίστως και εμπόρευμα. Το περιώνυμο «κούρεμα» των ελληνικών κρατικών ομολόγων στην «κυβέρνηση Παπαδήμου» δεν είναι παρά η τεχνοκρατική μέθοδος της ελληνικής κοινοβουλευτικής δημοκρατίας να διαχειριστεί το κρατικό χρέος προς τους ιδιώτες – δανειστές με τους όρους της μεταδημοκρατίας.

Σήμερα όμως η πολιτική διαχείριση του χρέους βρίσκεται μπροστά μας. Αυτή δεν θα πέσει από τον ουρανό. Ούτε θα την επεξεργαστούν πολιτικά φαντάσματα τύπου Ποτάμι, ΠΑΣΟΚ ή Ενωση Κεντρώων.

Το αριστερό κόμμα του ΣΥΡΙΖΑ ως κυβέρνηση μπορεί εν όψει του συνεδρίου του (13-16 Οκτωβρίου 2016) να επεξεργαστεί τις πραγματολογικές συνθήκες οι οποίες θα συντελέσουν μακροπρόθεσμα στη συγκρότηση της ελληνικής κοινωνίας και κατά συνέπεια στη δόμησή της ως κομματικής δημοκρατίας.

Κατά σειρά η ελληνική κοινωνία ως πολιτική δομή και στη συνέχεια ως κομματικός οργανισμός και ακολούθως ως κυβέρνηση μπορούν να σχεδιάσουν το ζήτημα του κρατικού χρέους ως πολιτικό πρόβλημα.

Η απόσταση ανάμεσα στο χρέος ως μακροοικονομικό μέγεθος (κυβερνήσεις Σημίτη – Καραμανλή – Γ.Παπανδρέου) και το χρέος ως πολιτικό πρόβλημα είναι τεράστια: ισοδυναμεί με τον αυτοπροσδιορισμό της ελληνικής κοινωνίας ως πολιτικής κοινωνίας και όχι ως επιχείρησης ή εταιρείας.

* Ο Θεόδωρος Γεωργίου είναι καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

 – Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα των Συντακτών, 19/09/2016