“Η σύγχρονη επιχειρησιακή κλιματολογία ως εργαλείο σχεδίασης της γεωργικής ανάπτυξης”. Του Βασίλη Κωστόπουλου

by/ 0 Comments / 191 View / 09/05/2016

Η ηλιακή ακτινοβολία, η θερμοκρασία, τα υδρομετέωρα και η σύσταση του εδάφους αποτελούν τις βασικές συνιστώσες  της φύσης για την ανάπτυξη των γεωργικών καλλιεργειών σε κάθε τόπο και η γεωργία ήταν, είναι και θα είναι πάντοτε εξαρτώμενη από τα κλιματολογικά πρότυπα και τη μεταβλητότητα τους που «συνθέτουν» το κλίμα μιας περιοχής. Οι επερχόμενες κλιματικές αλλαγές,  που σταδιακά θα μεταβάλλουν τα κλιματολογικά πρότυπα κάθε τόπου επηρεάζοντας τη γεωργική  παραγωγή και τις επιλογές  μας στα καλλιεργούμενα είδη και τις ποικιλίες, έχουν οδηγήσει σε μια νέα θεώρηση  τη διεθνή σχεδίαση  σε θέματα  ανάπτυξης της γεωργίας.

Η νέα αυτή θεώρηση βασίζεται στις εξελίξεις της  σύγχρονης επιχειρησιακής κλιματολογίας που μας παρέχει πλέον εξειδικευμένες μετρήσεις από επίγεια και δορυφορικά μέσα  για τις ανάγκες της γεωργίας και στη συνεχώς βελτιούμενη ανθρώπινη ικανότητα στην αριθμητική πρόγνωση  (μοντελοποίηση) του καιρού και του κλίματος  που  αναμένεται να μας παρέχει επιχειρησιακές  μηνιαίες και εποχιακές κλιματολογικές προγνώσεις την επόμενη δεκαετία.

Ο Διεθνής Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας  (Food and Agriculture Organization-FAO) των Ηνωμένων Εθνών έχει τα τελευταία χρόνια  τυποποιήσει τη νέα αυτή αντίληψη  για τη γεωργία κάτω από το τίτλο Climate – Smart Agriculture (έξυπνη ως προς το κλίμα γεωργία ή φιλοκλιματική γεωργία FAO  2013  Climate-Smart Agriculture: Sourcebook. Rome, Italy: Food and Agriculture Organization of the United Nations http://www.fao.org/3/a-i3325e.pdf).

Η πρωτοβουλία Climate-smart agriculture (CSA) του FAO  ενσωματώνει και τις τρεις διαστάσεις της Αειφόρου (Βιώσιμης)  Ανάπτυξης  (οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική) και αποτελείται από τρεις πυλώνες: 

  • Βιώσιμη αύξηση γεωργικής παραγωγής και γεωργικών εισοδημάτων

 

  • Προσαρμογή και ενδυνάμωση της ανθεκτικότητας των γεωργικών καλλιεργειών στις κλιματικές αλλαγές

 

  • Μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου από τη γεωργική παραγωγή (όπου είναι δυνατόν).

Ήδη στις ΗΠΑ από το 2007 λειτουργεί επιχειρησιακά η κλιματολογική πληροφόρηση του αγροτικού τομέα μέσω εβδομαδιαίας έκθεσης με την ονομασία  «Water and Climate Update -ενημέρωση νερού  και κλίματος http://www.wcc.nrcs.usda.gov/cgibin/water/drought/wdr.pl »  που εκπονείται με ευθύνη του Υπουργείου Γεωργίας ΗΠΑ/Υπηρεσία Διατήρησης Φυσικών Πόρων (U.S Department of Agriculture (U.S.D.A) /Natural Resources Conservation Service/ (NRCS).

Η έκθεση βασίζεται σε  κλιματολογικές παρατηρήσεις από επίγεια και δορυφορικά μέσα και οργανωμένες πληροφορίες του Κέντρου Υδάτων και Κλίματος (National Water and Climate Center) , της Εθνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας  (National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) / National Weather Service (NWS)) και άλλων εθνικών φορέων. Η έκθεση παρουσιάζει  σε σχεδόν πραγματικό χρόνο την εβδομαδιαία τοπική κλιματολογική μεταβλητότητα με βάση τις  συνεχώς επικαιροποιούμενες χρονοσειρές  των κλιματολογικών μετρήσεων της θερμοκρασίας, της βροχόπτωσης και της χιονόπτωσης  ανά υδρολογική λεκάνη και υπολογίζει  τις τοπικές συνθήκες  της ξηρασίας.  Αντίστοιχη εβδομαδιαία έκθεση παρακολούθησης υδάτινων αποθεμάτων και κλίματος εκδίδεται στην Αυστραλία (http://www.agriculture.gov.au/abares/publications/weekly_update).

Η σημασία της οργάνωσης των κλιματολογικών δεδομένων για τις ανάγκες της γεωργίας φαίνεται και στη σχετικά πρόσφατη πρωτοβουλία  του Προέδρου Ομπάμα με την επωνυμία «Κλιματολογικά Δεδομένα για την ενδυνάμωση του τομέα της γεωργίας και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των τροφίμων» (Empowering America’s Agricultural Sector and Strengthening Food Resilience through the President’s Climate Data Initiative https://www.whitehouse.gov/the-press-office/2014/07/29/fact-sheet-empowering-america-s-agricultural-sector-and-strengthening-fo) .  Στην πρωτοβουλία του Προέδρου των ΗΠΑ συμμετέχουν όλοι οι συναρμόδιοι δημόσιοι φορείς των ΗΠΑ  (Μετεωρολογική Υπηρεσία, NASA και εξειδικευμένες ερευνητικές δομές) που έχουν την αποκλειστική ευθύνη για τη δημιουργία των εθνικών-δημόσιων τεκμηριωμένων δεδομένων κλίματος σύμφωνα με τις τεχνικές οδηγίες του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού, αλλά και οι σημαντικότεροι «παίκτες» απο τον ιδιωτικό τομέα.

Στην Ευρώπη δρομολογήθηκε (2014) η ανάπτυξη και η παροχή κεντρικών κλιματολογικών υπηρεσιών από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Μετεωρολογίας που έχει την ευθύνη για την έρευνα και την επιχειρησιακή λειτουργία των αριθμητικών μοντέλων πρόγνωσης (European Center for Medium Weather Forecast-ECMWF). Οι κεντρικές υπηρεσίες κλίματος θα περιλαμβάνουν προϊόντα για όλους τους τομείς της ανάπτυξης και φυσικά τη γεωργία (Διαχείριση υδάτων, Ενέργεια, Γεωργία, Δασοπονία, Υγεία, Τουρισμός, Υποδομές, Ασφαλιστικός τομέας, εκτίμηση επικινδυνότητας κλιματολογικών φυσικών καταστροφών, ασφάλεια μεταφορών και Διαχείριση παράκτιων ζωνών. http://www.ecmwf.int/en/about/what-we-do/copernicus/copernicus-climate-change-service.)

Ενώ αναμφισβήτητα υφίσταται μια νέα διεθνής όδευση στη σχεδίαση της ανάπτυξης του αγροτικού τομέα με βάση τις δυνατότητες της  επιχειρησιακής κλιματολογίας, δυστυχώς η χώρα μας είναι ίσως η μόνη στην Ευρώπη χωρίς ενιαίο και επιστημονικά-γεωγραφικά  επαρκές  δίκτυο κλιματολογικής παρατήρησης,  χωρίς εθνική βάση τεκμηριωμένων κλιματολογικών δεδομένων και φυσικά χωρίς να έχει προσδιορίσει τις  κλιματικές της ζώνες που είναι απαραίτητο σχεδιαστικό εργαλείο για τη σχεδίαση της ανάπτυξης  του γεωργικού τομέα.

Αντιθέτως στη χώρα  λειτουργούν κατακερματισμένα και μη συνδεδεμένα μεταξύ τους συστήματα κλιματολογικής παρατήρησης σε 4 τουλάχιστον Υπουργεία που δεν συνεργάζονται μεταξύ τους και λειτουργούν ως ξεχωριστά «μαγαζιά» για το ίδιο αντικείμενο (κλιματολογικές υποδομές). Η κατάσταση αυτή έχει ήδη στοιχίσει πολλές δεκάδες εκατομμύρια Ευρώ στον Έλληνα φορολογούμενο ο οποίος στερείται μέσω μνημονιακών μέτρων,  ενώ ταυτόχρονα συνεχίζει να επιβαρύνεται με αναίτιες επικαλύψεις και συναρμοδιότητες των δημόσιων φορέων χωρίς να διαφαίνεται κάποια τάση «νοικοκυρέματος»  σύμφωνα με τις διεθνείς πρακτικές.

Όλοι γνωρίζουμε ότι ο γεωργικός τομέας με βάση τη σημαντική μεσογειακή βιοποικιλότητα και τα μεσογειακά διατροφικά πρότυπα, μπορεί  να αποτελέσει ουσιαστικό πυλώνα ανάπτυξης και προσέλκυσης επενδύσεων με σαφές εξαγωγικό πρόσημο. Το ερώτημα που προκύπτει είναι πως θα επιτύχουμε κάτι τέτοιο,  εάν δεν ακολουθήσουμε  τις διεθνείς πρακτικές στη σχεδίαση της  αγροτικής ανάπτυξης  και συνεχίσουμε χωρίς την απαραίτητη σύμπραξη των συναρμοδίων εθνικών φορέων σε ένα τοπίο κατακερματισμένων υποδομών και ανθρώπινου δυναμικού και χωρίς κάποια στρατηγική.

*Ο Βασίλης Κωστόπουλος είναι μετεωρολόγος.