“Η μεταπολεμική Ιστορία των σχέσεων Ευρώπης – Ελλάδας”. Του Θεόδωρου Γεωργίου

by/ 0 Comments / 94 View / 17/02/2016

Από την εποχή, κατά την οποία η Ευρώπη ως κοινωνική ολότητα επιχειρεί να ανασυγκροτηθεί στο πολιτικό επίπεδο, η ελληνική κοινωνία συμμετέχει ενεργά στο ευρωπαϊκό εγχείρημα. Αυτό συμβαίνει ήδη από τις πρώτες δύο δεκαετίες μετά τον πόλεμο και δεν χρειάζεται να επιμείνουμε σε ιστοριογραφικές αναφορές.

Αυτό που μας ενδιαφέρει είναι να εντάξουμε τις σχέσεις ανάμεσα στην Ευρώπη και την Ελλάδα, όπως αυτές διαμορφώθηκαν από τις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες μέχρι σήμερα σ’ ένα καθολικό ερμηνευτικό σχήμα. Κάτι τέτοιο θα μας βοηθήσει να κατανοήσουμε τι ακριβώς συμβαίνει στις μέρες μας σχετικά με την Ευρωπαϊκή Ενωση, την Ευρωζώνη, την ελληνική πολιτική κοινωνία, η οποία έχει πέσει στην παγίδα του χρέους και με όλα τα πολιτικά προβλήματα που απασχολούν τις ευρωπαϊκές κοινωνίες.

Εξ αρχής θα πρέπει να διευκρινιστεί ότι η διάκριση ανάμεσα στην Ευρώπη και την Ελλάδα είναι αναλυτική, δηλαδή δεν υφίσταται ως πραγματικός διαχωρισμός ανάμεσα σε δύο οντότητες. Γίνεται αυτή η διάκριση προκειμένου να αποσαφηνιστούν με αναλυτικό τρόπο ζητήματα και θέματα που σχετίζονται και αναφέρονται σ’ αυτές τις οντότητες. Η Ελλάδα είναι ευρωπαϊκή κοινωνική συλλογικότητα όπως είναι η Γαλλία, η Γερμανία, το Βέλγιο και οι άλλες ευρωπαϊκές κοινωνίες.

Οι διαφορές που εντοπίζονται αναφέρονται στα επίπεδα της συνείδησης, της νοοτροπίας, του πολιτισμικού προσανατολισμού. Ως πολιτικές δομές και ως οικονομικά συστήματα οι ευρωπαϊκές κοινωνίες θεμελιώνονται και λειτουργούν στη βάση του κοινού ευρωπαϊκού πολιτικού και οικονομικού κανόνα.

Στη μεταπολεμική ιστορική εξέλιξη των σχέσεων Ευρώπης – Ελλάδας διακρίνουμε τρεις φάσεις: πρώτον, τη φάση της πολιτικής συνεργασίας, δεύτερον, τη φάση της ιδεολογικής αντιπαράθεσης και, τρίτον, το πρόσφατο στάδιο της οικονομικής καχυποψίας.

Η φάση της πολιτικής συνεργασίας διαρκεί από την εποχή κατά την οποία αρχίζουν οι διαπραγματεύσεις για να συνδεθεί η Ελλάδα με την τότε ΕΟΚ, περιλαμβάνει την ένταξη της Ελλάδας στην ΕΟΚ και το τέλος της συμπίπτει με την άνοδο του ΠΑΣΟΚ στην κυβέρνηση, στην εγχώρια πολιτική σκηνή.

Το κύριο χαρακτηριστικό αυτής της φάσης είναι το γεγονός (Factum), ότι τα πρωτεία στις σχέσεις ανάμεσα στις δύο οντότητες κατέχει η πολιτική.

Και, πιο συγκεκριμένα, οι σχέσεις τους θεμελιώνονται στην αρχή της πολιτικής εμπιστοσύνης: και οι δύο πλευρές συνεργάζονται στο πλαίσιο της πολιτικής αμοιβαιότητας, σύμφωνα με την οποία οι κατεστραμμένες από τον ολοκληρωτισμό και τον πόλεμο ευρωπαϊκές κοινωνίες επιδιώκουν να ανασυγκροτηθούν ως πολιτικές και δημοκρατικές οντότητες από τη μία και από την άλλη η ελληνική κοινωνία πασχίζει απεγνωσμένα να αποκτήσει στοιχειώδεις πολιτικές δομές μετά τις περιπέτειες των εμφυλίων συγκρούσεων και των δικτατοριών.

Η Ευρώπη «βλέπει» στην περίπτωση της Ελλάδας (εννοείται από τη σκοπιά του φαντασιακού εξ αιτίας της φιλοσοφίας και της αρχαιοελληνικής σκέψης) το έλλογο στοιχείο της πολιτικής που αναζητά και η Ελλάδα βρίσκει στην περίπτωση της Ευρώπης τον μηχανισμό του πολιτικού εκσυγχρονισμού της.

Μετά τη δεκαετία του 1980 η σχέση της πολιτικής συνεργασίας καταρρέει και σταδιακά, ανάμεσα στις δύο οντότητες, αναπτύσσονται επαφές, οι οποίες δεν ανάγονται στη θεμελιώδη αρχή της πολιτικής εμπιστοσύνης, αλλά των ιδεολογικών αντιπαραθέσεων. Επί τρεις δεκαετίες οι δύο οντότητες δεν σταματούν ούτε στιγμή να προτάσσουν τα επιμέρους ειδικά συμφέροντά τους έναντι του ευρωπαϊκού κοινού πολιτικού και οικονομικού κανόνα.

Φτάνουμε στις αρχές του έτους 2010 και η ελληνική πολιτική κοινωνία προκειμένου να επιλύσει το κατεξοχήν πολιτικό πρόβλημά της, το οποίο δεν είναι άλλο από το κρατικό χρέος της, βρίσκεται μόνη της μέσα σε μία τεχνοκρατική ευρωπαϊκή έρημο. Από την εποχή των πρώτων μεταπολεμικών δεκαετιών μέχρι σήμερα τα πάντα έχουν αλλάξει ριζικά όχι όμως προς την ορθολογική ιστορική προοπτική, όπως τη φανταζόταν ο Χούσερλ στις διαλέξεις του για την Ευρώπη.

Στη δεύτερη λοιπόν φάση και οι δύο οντότητες μετασχηματίζονται ριζικά και όσον αφορά την ταυτότητά τους και όσον αφορά τη λειτουργία τους. Μετά την εισαγωγή του κοινού νομίσματος (του ευρώ) η Ευρώπη διαιρείται σε Ευρωπαϊκή Ενωση και σε ευρωζώνη.

Η τελευταία ως ευρωπαϊκή συλλογικότητα συγκροτεί ένα συλλογικό όργανο, το Eurogroup, το οποίο είναι η υποστασιοποίηση της τεχνοκρατίας. Και ενώ όλοι, πολίτες και πολιτικοί, περιμέναμε και περιμένουμε το επόμενο βήμα ενοποίησης της Ευρώπης να είναι η οικονομική ένωση και το μεθεπόμενο η πολιτική ένωση, η ίδια η Ευρώπη παραμένει καθηλωμένη στην ευρωζώνη και διαχειρίζεται τα πολιτικά προβλήματά της ως τεχνοκρατικά ζητήματα μέσω του Eurogroup!

Η εξέλιξη αυτή, η οποία αναφέρεται στην αυτοσυνείδηση της ίδιας της Ευρώπης, δεν είναι μία αφηρημένη υπόθεση. Εχει να κάνει με τις ζωές των ανθρώπων, με τις βιογραφίες των ατόμων που αυτοπροσδιορίζονται ως Ευρωπαίοι πολίτες.

Στην περίπτωση του «ελληνικού ζητήματος» τα πράγματα αποκτούν τραγικές διαστάσεις. Η τρίτη φάση στις σχέσεις ανάμεσα στην Ευρώπη και την Ελλάδα εκ των πραγμάτων έχει μετατραπεί σε διαμεσολάβηση που θέτει σε πρώτη μοίρα την τεχνοκρατική καχυποψία.

Η ελληνική πολιτική κοινωνία επιδιώκει στη δύσκολη φάση, την οποία διέρχεται, να υπερασπιστεί δύο μείζονα πράγματα: πρώτον, να επιλύσει το πρόβλημα του κρατικού χρέους της με τη μέθοδο της πολιτικής και, δεύτερον, να βοηθήσει με τις συνειδησιακές δυνάμεις που διαθέτει από την τεράστια πολιτική και δημοκρατική περιουσία της την Ευρώπη να ανασυγκροτηθεί ως πολιτική Ευρώπη.

Ως συμπέρασμα στη συνοπτική αυτή ανάλυση μπορεί να διατυπωθεί το εξής: επειδή η Ευρώπη ως «πράγμα» (με τη φιλοσοφική έννοια του όρου) είναι μία σοβαρή υπόθεση για όλα τα άτομα τα οποία ορίζουμε τους εαυτούς μας ως Ευρωπαίους, δεν μπορεί να αφεθεί στους τεχνοκράτες και όσον αφορά τη διαχείριση των προβλημάτων της καλούμαστε να επεξεργαστούμε πολιτικά προγράμματα αυτοεπιβεβαίωσης της πολιτικής Ευρώπης. Τέτοιο πρόγραμμα είναι το αίτημα της Ελλάδας να αποσυρθεί το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο από το Δημοσιονομικό Πρόγραμμα Προσαρμογής.

* Ο Θεόδωρος Γεωργίου είναι καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

*Πηγή: Eφημερίδα των Συντακτών