«Έφυγε» ο μεγάλος Νάνος Βαλαωρίτης

by/ Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο «Έφυγε» ο μεγάλος Νάνος Βαλαωρίτης / 5 View / 13/09/2019

Μεγάλη απώλεια για τον χώρο των Γραμμάτων και των Τεχνών, ο χαμός του σπουδαίου διανοούμενου Νάνου Βαλαωρίτη, ο οποίος άφησε σήμερα σε ηλικία 98 ετών την τελευταία του πνοή.

Ο συγγραφέας, ποιητής, δοκιμιογράφος και ζωγράφος από το 1939 μέχρι το τέλος της ζωής του έγραφε, σχεδίαζε συμμετείχε με παρεμβάσεις του στο δημόσιο λόγο για τις εξελίξεις στην Ελλάδα και τον κόσμο.

Γεννημένος στη Λωζάννη, γιος του διπλωμάτη Κωνσταντίνου Βαλαωρίτη και δισέγγονος του ποιητή Αριστοτέλη Βαλαωρίτη, έζησε όλα τα μεγάλα καλλιτεχνικά και λογοτεχνικά ρεύματα του περασμένου αιώνα.

Με το έργο του και τη σκέψη του σημάδεψε την ελληνική λογοτεχνία, με την ευγενική και το χιούμορ του όσους των γνώρισαν. Ο ίδιος γνώρισε σημαντικούς διανοούμενους, όπως τους Τ.Σ. Ελιοτ, Ντίλαν Τόμας, Γ.Χ Οντεν, Αντρέ Μπρετόν.

Μία πορεία – φαινόμενο

Ο Βαλαωρίτης σε ηλικία 24 ετών δραπέτευσε από την γερμανοκρατούμενη Ελλάδα μέσω του Αιγαίου στην Τουρκία, από εκεί στη Μέση Ανατολή και τελικά στην Αίγυπτο όπου συναντάει τον Σεφέρη ο οποίος υπηρετούσε την εξόριστη ελληνική κυβέρνηση ως γραμματέας της ελληνικής πρεσβείας στο Κάιρο.

Με τη στήριξη του Έλληνα νομπελίτσα έγινε ο σύνδεσμος στην ανάπτυξη του λογοτεχνικού δεσμού μεταξύ των Ελλάδας  και Αγγλίας. Εκτός από τη μελέτη αγγλικής λογοτεχνίας στο πανεπιστήμιο του Λονδίνου έκανε μεταφράσεις Ελλήνων μοντερνιστών ποιητών, μεταξύ των οποίων του Ελύτη και του Εμπειρίκου.

Στο Λονδίνο εξέδωσε το 1947 την πρώτη του ποιητική συλλογή με τίτλο «Τιμωρία των Μάγων» για να ακολουθήσουν μεταξύ άλλων οι εξής: «Κεντρική Στοά» (1958), «Κάποιος» (1963), «Εστίες Μικροβίων» (1977), «Ο ήρωας του τυχαίου» (1979), «Flash Bloom» (1980) «Ο διαμαντένιος γαληνευτής» (1981), «Η πουπουλένια εξομολόγηση» (1982), «Στο κάτω κάτω της Γραφής» (1984), «Αλληγορική Κασσάνδρα» (1998), «Η κάθοδος των Μ» (2002), «Μια αλφάβητος κωφαλάλων» (2003), «Άστεγος ο Μέγας» (2004), «Το ξανανοιγμένο κουτί της Πανδώρας» (2006), «Γραμματοκιβώτιον ανεπίδοτων επιστολών» (2010), «Άνθη του θερμοκηπίου» (2010), «Ουρανός χρώμα βανίλιας» (2011), «Πικρό καρναβάλι» (2013), «Στο υποκύανο μάτι του Κύκλωπα» (2015).

«Ο προδότης του γραπτού λόγου» (1980), «Απ’ τα κόκκαλα Βγαλμένη» (1982), «Ο θησαυρός του Ξέρξη» (1984), «Η ζωή μου μετά θάνατον εγγυημένη» (1995), «Ο σκύλος του Θεού» (1998), «Τα σπασμένα χέρια της Αφροδίτης της Μήλου» (2002), «Γνωρίζετε την Ελπινίκη» (2005) είναι κάποια από τα βιβλία του στην πεζογραφία.

Αξίζει να σημειωθεί ότι από το 1954 μέχρι το 1960 συμμετείχε στην ομάδα των σουρεαλιστών στο Παρίσι. Εκεί γνώρισε την μελλοντική σύζυγό του, την Αμερικανίδα Μαρί Γουίλσον που πέθανε πριν δύο χρόνια.

Επέστρεψε στην Ελλάδα το 1960 για να αυτοεξοριστεί το 1968 λόγω της Χούντας. Από τότε και έως το 1993 δίδαξε συγκριτική λογοτεχνία και δημιουργική γραφή στο Πανεπιστήμιο του Σαν Φρανσίσκο στις ΗΠΑ.

Το 1983 βραβεύτηκε με το Α’ Κρατικό Βραβείο Ποίησης για τη συλλογή του «Μερικές γυναίκες», ενώ είχε αρνηθεί ανάλογη βράβευση το 1958. Το 1976 είχε επίσης αρνηθεί την πρόταση να γίνει αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Το Δεκέμβριο του 2009 του απονεμήθηκε το Μεγάλο Βραβείο Λογοτεχνίας για το σύνολo του έργου του.

Επίσης, διηύθυνε λογοτεχνικά περιοδικά, όπως τα «Πάλι» και «Συντέλεια» και συνεργάστηκε με άλλα: «Τετράδιο», «Σήμα», «Horizon», «New Writing» και «Daylight».

Όταν ο Νάνος μίλησε στην «Εφ.Συν.»

Σε συνέντευξή του στην «Εφ.Συν.» με τίτλο «Η Ελλάς κλυδωνίζεται αλλά μηδέποτε βυθίζεται» όταν ρωτήθηκε από την Έφη Μαρίνου για την κατάσταση στην Ελλάδα αλλά και τον κόσμο απάντησε το εξής:

«Παρατηρώντας τη στάση Ευρωπαίων και Αμερικανών σε άλλα χρεωμένα κράτη διαπιστώνεις λιγότερη σκληρότητα. Εξηγώ την τρομερή πίεση που δεχόμαστε με όρους ψυχολογικούς παρά οικονομικούς. Ανέκαθεν δεν μας αγαπούσαν… Αντιπάθεια προερχόμενη από την αντίθεση Δύσης-Βυζαντίου που προκάλεσε τις γνωστές καταστροφές, την κατάληψη ελληνικών εδαφών κ.λπ., η οποία σ’ έναν βαθμό οφείλεται στην εχθρότητα της ιδιαίτερα μαχητικής Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας έναντι της ειρηνόφιλης Ορθόδοξης Εκκλησίας.

»Οι καθολικοί έχουν καταστρέψει ολόκληρους πολιτισμούς στο όνομα του δόγματος. Δεν είναι τυχαία η πολεμική σε Ρωσία, Σερβία κι άλλες βαλκανικές χώρες. Εμείς είμαστε η κατακλείδα αυτής της εχθρότητας η οποία εν μέρει είναι συνειδητή και εν μέρει ασυνείδητη. Κατ’ εμέ το σηκωμένο δάχτυλο της Αφροδίτης αποτυπώνει την πολιτιστική επίθεση που δεχόμαστε πάνω από την οικονομική».

«Ποιος είμαι όταν δεν είμαι εκεί ο άνθρωπος που είμαι»*

Είμαι ο Αρθούρος όχι ο Ρεμπώ
Αλλά ο καλός γιατρός Αρθούρος
Από τη Βοστώνη – είμαι ο Βασιλιάς
Αρθούρος – ο Αρθούρος των Λιμνών
Σύζυγος της Γενοβέφας – της ωραίας
Παράξενης που τον απατούσε με τον
Ιππότη Λάνσελοτ – θα ’μουν και
πολλοί άλλοι Αρθούροι – αλλά
ανεπιθύμητοι αστοί όπως ο Άρθουρ Μίλερ
ή ο Άρθουρ Σάιμον – ο αισθητικός
είμαι γενικώς υπέρ της αφθονίας –
Να τα’ χει όλα ο λαός κι οι πλούσιοι λίγα
(ποιος σήμερα τολμάει να λέει τέτοια)
θα ’μουν ένας που κουρνιάζει με τα
περιστέρια παρόλο που είμαι Τσαλαπετεινός

*Νάνος Βαλαωρίτης, 18 Σεπτεμβρίου 2008