«ΠΑΝΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ:Ο Αγωνιστής και ο Άνθρωπος»

by/ Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο «ΠΑΝΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ:Ο Αγωνιστής και ο Άνθρωπος» / 18 View / 29/09/2017

Ομιλία του Φώτη Κουβέλη

στην εκδήλωση μνήμης για τον Πάνο Δημητρίου, στη Θεσσαλονίκη

στις 27-9-2017:

Αποτελεί ιδιαίτερη τιμή για μένα να μιλήσω σε εκδήλωση μνήμης για έναν μεγάλο αγωνιστή της Αριστεράς και ακριβό μας σύντροφο, τον Πάνο Δημητρίου. Τον Πάνο Δημητρίου που αποχαιρετήσαμε στην έξοδό του από τη ζωή τις πρώτες ημέρες του περασμένου Φλεβάρη με συγκίνηση, με βαθύ σεβασμό και ευγνωμοσύνη.

Δεν θα αναφερθώ λεπτομερειακά στη σημαντική και μακρόχρονη ζωή του, ζωή γεμάτη ατελείωτους αγώνες για την κοινωνία και τα ιδεώδη της Αριστεράς.

Θέλω μόνον να σημειώσω ότι ήταν κομμουνιστής από τα νεανικά του χρόνια. Στην ηλικία των 16 ετών οργανώθηκε στην Ο.Κ.Ν.Ε. –στην Ομοσπονδία Κομμουνιστικών Νεολαιών Ελλάδας.

  • Διώχθηκε, κυνηγήθηκε, βασανίστηκε από την μεταξική δικτατορία. Εξορίσθηκε στη Φολέγανδρο από το 1938 έως το 1941. Και πάλι εξόριστος, την ίδια χρονιά στην Ακροναυπλία και μετά στην Κέρκυρα, απ’ όπου απέδρασε για να βρεθεί στη Θεσσαλονίκη και να αναλάβει υπεύθυνος της ΕΠΟΝ της πόλης και της ευρύτερης περιοχής. Και μετά περπάτησε τον δρόμο του εμφυλίου, που γνώριζε ότι ήταν ολισθηρός και οδυνηρός. Και από τον εμφύλιο στη Σοβιετική Ένωση.

Υπήρξε μέλος του Πολιτικού Γραφείου του ενιαίου Κ.Κ.Ε. Μετά την 12η Ολομέλεια της Κ.Ε. το 1968, ηγήθηκε  μαζί και με άλλους συντρόφους του της ανανεωτικής πτέρυγας, αρχικά στο εξωτερικό και μετά την επάνοδό του στην Ελλάδα, το 1974, από τις γραμμές του ΚΚΕ εσωτ. ως μέλος της Κ.Ε. και του Εκτελεστικού Γραφείου του.

  • Η 12η Ολομέλεια, η διάσπαση του ΚΚΕ, η συγκρότηση της ανανεωτικής πτέρυγας και η δημόσια διατύπωση των πολιτικών και ιδεολογικών θέσεών είναι καίριος και σημαντικός σταθμός της πορείας του Πάνου Δημητρίου.

Η διάσπαση και η ανανεωτική πτέρυγα δεν προέκυψαν ως κεραυνός εν αιθρία. Ήταν το αποτέλεσμα που κυοφορούνταν σε πολλά μέλη και κυρίως σε στελέχη του ΚΚΕ από τις αντιφάσεις  και τα πολιτικά αδιέξοδα του κομμουνιστικού κινήματος, από τη δογματική προσήλωση του κόμματος στην πολιτική του ΚΚΣΕ και της ΕΣΣΔ. Όσο κι’ αν ήταν αυθόρμητη κίνηση το μήνυμα του Πάνου Δημητρίου, του Μήτσου Παρτσαλίδη και του Ζήση Ζωγράφου, αμέσως μετά τη 12η Ολομέλεια στο Ραδιοφωνικό Σταθμό «Φωνή της Αλήθειας», όσο και αν δεν υπήρξε καμία προσυνενόηση με τα στελέχη που βρίσκονταν στην Ελλάδα, η διάσπαση ήταν το ρήγμα που χρόνια μεγάλωνε και δεν γεφυρώνονταν. Όπως είπε, μεταξύ άλλων, ο Πάνος Δημητρίου, σε συνέντευξή του στην «Αυγή», εξηγώντας τους λόγους της διάσπασης: «Το ρήγμα ήταν ιδεολογικό, πολιτικό, συναισθηματικό˙ ό,τι θέλεις».

  • Συνεπής και αταλάντευτος στις σοσιαλιστικές και κομμουνιστικές του ιδέες και αδάμαστος στους αγώνες πορεύτηκε μια ολόκληρη ζωή ο Πάνος Δημητρίου.

Την αντίθεσή του στο δογματισμό δεν κίνησε μόνον  η αντιπαράθεσή του στην εξάρτηση των κομμουνιστικών κομμάτων από τα σοβιετικά κέντρα εξουσίας και από τον σταλινισμό στις πολλαπλές του εκφάνσεις, με την επικράτηση του οποίου ο «μαρξισμός – λενινισμός» λειτούργησε ως υποκατάστατο του δημιουργικού μαρξισμού,  παραμορφώνοντας το νόημα του κοινωνικού μετασχηματισμού. Ήταν η βαθειά αμφισβήτησή του σε βεβαιότητες και εφησυχασμούς για την εξέλιξη των σοσιαλιστικών και κομμουνιστικών ιδεών και της πολιτικής που απέρρεε  από αυτές.

  • Ο Πάνος Δημητρίου από την ηγεσία του ΚΚΕ εσωτ. και της Ελληνικής Αριστεράς, της Ε.ΑΡ., τα υπόλοιπα χρόνια στο Συνασπισμό και μετά με το συνεχές ενδιαφέρον του  για τη ΔΗΜΑΡ, υπηρέτησε με πάθος, με γνώση και στοχασμό την υπόθεση της Ανανεωτικής Αριστεράς, πάντα πολιτικά άγρυπνος έως τις τελευταίες ημέρες της ζωής του.

Απέρριπτε την αμφισβήτηση της αναγκαιότητας να υπάρχει η Αριστερά και τη θεωρία του Φράνσις Φουκογιάμα για το θάνατο των ιδεολογιών και το τέλος της ιστορίας. Μιλώντας όμως για την προοπτική  της Αριστεράς, απέρριπτε την «τριτοδιεθνιστικής υφής και ιδεολογίας κομμουνιστική Αριστερά». «Αριστερά χωρίς μέλλον» τη θεωρούσε, διότι, όπως επεσήμαινε,  αυτή η Αριστερά «εξακολουθεί να προβάλλει ως εναλλακτική λύση στον καπιταλισμό την επιστροφή στο μοντέλο του «υπαρκτού  σοσιαλισμού» για τη χρεοκοπία του οποίου έχει αποφανθεί ήδη τελεσίδικα η ιστορία».

  • Τη σύγχρονη,  ανανεωτική και δημοκρατική Αριστερά που προσβλέπει σε ένα σοσιαλισμό με δημοκρατία, ελευθερία και ανθρώπινο πρόσωπο, ήθελε και διεκδικούσε ο Πάνος Δημητρίου. Σοσιαλισμό διεκδικούσε που «θα συνδυάζει με αρμονία την οικονομική ανάπτυξη με την κοινωνική δικαιοσύνη, καθώς και με το σεβασμό και την αναβάθμιση του φυσικού περιβάλλοντος» και έθετε ως προϋπόθεση για το «ελπιδοφόρο ξεκίνημα της σύγχρονης και δημοκρατικής Αριστεράς να λογαριαστεί με ευθύτητα και θάρρος με τη θεωρητική της κληρονομιά, με την παραδοχή ότι «μια θεωρία παραμένει ζωντανή όσο έχει τη δυνατότητα συνεχώς να αυτοελέγχεται και να αυτοδιορθώνεται». Επεσήμαινε βέβαια, ο Πάνος Δημητρίου και αναδείκνυε ως  αναπαλλοτρίωτες αξίες του μαρξισμού – πολύτιμη κληρονομιά της επιστήμης και του πολιτισμού όλης της ανθρωπότητας τις ονόμαζε -: «το γνήσιο ανθρωπισμό του, την εμπιστοσύνη του στις δημιουργικές δυνάμεις της εργατικής τάξης και όλων των εργαζομένων του «χεριού και του πνεύματος» της κάθε προσωπικότητας, την πίστη για το ότι ο άνθρωπος είναι λογικό ον και ότι μπορεί να γίνει απολύτως ελεύθερος».

 

  • Ο Πάνος Δημητρίου, αναγνωρίζοντας την αξία της συνεισφοράς της μαρξιστικής και ματεριαλιστικής μεθόδου στις κοινωνικές επιστήμες, την ονόμαζε πολύτιμο εργαλείο για την ανάλυση του σύγχρονου καπιταλισμού και την ερμηνεία των σύγχρονων εξελίξεων στον κόσμο.

Υποστήριζε επίσης ότι πρέπει να ξεπεραστεί στη θεωρία και την πράξη η υποτίμηση της σχετικής αυτονομίας του νομικού, πολιτικού, ηθικού και πολιτιστικού εποικοδομήματος και του ρόλου που παίζουν αυτοί οι παράγοντες δίπλα στον καθοριστικό ρόλο του οικονομικού παράγοντα στο κοινωνικό και το γενικότερο ιστορικό γίγνεσθαι.

Μιλώντας ο Πάνος  Δημητρίου για τον σοσιαλισμό στα δεδομένα της εποχής και της εξέλιξή της, επεσήμαινε την εμφάνιση, μέσα στη διαδρομή του χρόνου, νέων επαναστατικών υποκειμένων και ότι η παγκοσμιοποίηση της αγοράς συνεπέφερε και συνεπιφέρει τα μεγάλα προβλήματα της ανθρωπότητας και η λύση τους δεν είναι δυνατή στο  πλαίσιο μιας χώρας. Η συνεχής υποβάθμιση του περιβάλλοντος και η ανατροπή της ισορροπίας της φύσης, η διαρκής αυξανόμενη ανεργία, η δημιουργία νέων κοινωνικών στρωμάτων που πλήττονται από την ανέχεια, η εξαθλίωση των χωρών του λεγόμενου Τρίτου Κόσμου, τα ογκούμενα κύματα της μετανάστευσης, αποτελούν τα μεγάλα προβλήματα, που όχι μόνον δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν ο καπιταλισμός και ο νεοφιλελευθερισμός αλλά αποτελούν τους κύριους παράγοντες που τα δημιουργούν και τα οξύνουν.

Η «σκοτεινή αυτή πραγματικότητα φέρνει όσο ποτέ άλλοτε στην επικαιρότητα το σοσιαλισμό ως μοναδική ελπίδα και δυνατότητα διεξόδου», έλεγε ο Πάνος Δημητρίου, επικαλούμενος τη θέση των ιδρυτών του επιστημονικού σοσιαλισμού που έγραφαν ότι «ο κομμουνισμός δεν είναι για μας μια κατάσταση πραγμάτων…. Ένα ιδεώδες που σ’ αυτό πρέπει να προσαρμοστεί η πραγματικότητα. Ονομάζουμε κομμουνισμό την πραγματική κίνηση που καταργεί τη σημερινή κατάσταση».

Ο Πάνος Δημητρίου δεν ήταν μόνον ο μαχητής και ο αταλάντευτος αγωνιστής της Αριστεράς. Ήταν ο επαναστάτης που έχοντας βαθειά την πίστη του στο σοσιαλισμό τον έκρινε και διεκδίκησε την ανανέωσή του. Ήταν επαναστάτης – στοχαστής. Πολλούς από τους στοχασμούς του και τις πολιτικές και ιδεολογικές του θέσεις κατέγραψε στο εμβληματικό του βιβλίο «Εκ βαθέων» το 1979.

  • Ήταν απόλυτα ορθός ο λόγος του αείμνηστου Φίλιππου Ηλιού: Πάνο, «οι δρόμοι των κοινωνικών αγώνων και του σοσιαλισμού είναι οι δρόμοι που θα ξανάπαιρνες αν γίνονταν όλα να ξεκινήσουν πάλι από την αρχή, πιστός στα ιδανικά της νιότης σου, που θα φωτίζονταν τώρα από τις οδυνηρές ιστορικές εμπειρίες».

 

  • Ο Πάνος Δημητρίου ήταν ένας βαθύτατα καλλιεργημένος άνθρωπος, με απέραντη καλοσύνη και αλληλεγγύη για τον συνάνθρωπο.

Είχε σεβασμό στην αντίθετη άποψη και ιδιαίτερη ικανότητα να συνθέτει και να βρίσκει δημιουργικά τον κοινό τόπο. Θυμάμαι πάντα το νηφάλιο λόγο του και τις ψύχραιμες παρεμβάσεις του στις συλλογικές διαδικασίες των οργάνων του ΚΚΕ ΕΣΩΤ. και της Ε.ΑΡ.

Αυτός, ο σκληροτράχηλος και αδάμαστος μαχητής, είχε ένα τεράστιο συναισθηματικό κόσμο που έπρεπε να ξέρεις να τον διακρίνεις και να τον εισπράττεις και μέσα από τις σιωπές του.

Θυμάμαι πάντα τον διακριτικό και ευγενικό λόγο του όταν συχνά προστρέχαμε σ’ αυτόν  να μας δώσει τις πολύτιμες συμβουλές του.

Μας λείπει ο αγαπημένος σύντροφός μας.

Μένει όμως το βαθύ αποτύπωμα που άφησε στην Αριστερά, στον τόπο, στην κοινωνία.

Θα τον θυμόμαστε πάντα με τιμή και υπερηφάνεια που υπήρξαμε σύντροφοι και φίλοι του.