Στον χρόνο και στον τόπο*. Του Βαγγέλη Ιντζίδη

by/ Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Στον χρόνο και στον τόπο*. Του Βαγγέλη Ιντζίδη / 126 View / 04/10/2016

Συχνά ακούμε ότι στο μέλλον τα πράγματα θα είναι χειρότερα… Η απειλή αυτή προέρχεται από μια τάξη-ιεραρχία του χρόνου, σύμφωνα με την οποία το παρόν, νοούμενο ως μια δύσκολη κατάσταση στον πλανήτη (μετακινήσεις πληθυσμών, ερημοποιήσεις γης, κλιματική αλλαγή, χώρες – τρύπες στο χάρτη και άλλα) προεκτείνεται, προβάλλεται ή/και κυριαρχεί τόσο στο παρελθόν όσο και στο μέλλον.

Για παράδειγμα, το να λέμε ότι ο κόσμος γυρίζει/πισωγυρίζει στον Μεσαίωνα (λησμονώντας πως ο ολοκληρωτισμός ως πολιτικό καθεστώς είναι προϊόν της νεοτερικότητας- ήτοι ουδεμία σχέση έχει με τον Μεσαίωνα) σημαίνει πως προβάλλουμε το παρόν και προς τα πίσω.

Αλλά και το να λέμε ότι οι χρηματοδοτικές ροές διαπερνούν τον έλεγχο μιας ερημοποίησης και έρχονται χειρότερα σημαίνει πως το παρόν συνεχίζεται και προς το μέλλον, κυριαρχεί και προβάλλεται και στο μέλλον.

Καταλαβαίνουμε έτσι ότι:

(1) το παρόν καταλαμβάνει τα πάντα

(2) ο χρόνος δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια παύση, μια ακινησία μέσα σ’ ένα απανταχού παρόν και

(3) αυτό που συμβαίνει στο παρόν δεν είναι παρά κάτι το φυσικό επειδή συνέβαινε πάντα και θα συμβαίνει πάντα (φυσικοποίηση)

Με άλλα λόγια κατασκευάζεται ως φυσικό ένα ίδιο/αδιαφοροποίητο τώρα (από και για) πάντα, φυσικό επειδή στην κατασκευή αυτή φαίνεται ως κάτι που συνέβαινε και ως κάτι που θα συμβαίνει. Την ίδια στιγμή μάλιστα που θεωρούμε εξίσου φυσικό ότι ο χρόνος δεν είναι κάτι το ακίνητο.

Σε αυτή την παρανοειδή αντίφαση η ελπίδα, δηλαδή, Αυτό-που- δεν-έχει-γίνει-ακόμη, η ουτοπία και ο δημόσιος διαρκής δημοκρατικός αγώνας (συγκροτητικό στοιχείο του πολιτεύεσθαι) μοιάζουν περιττά ενώ ταυτοχρόνως σηματοδοτούν, επιβεβαιωτικά, μιαν απειλή.

Το αύριο – μέσα από τούτο το παρόν/συγκυρία καμουφλαρισμένο ως απανταχού παρόν – νοηματοδοτείται ως απειλή και το χτες – μέσα από ένα τέτοιο απανταχού παρόν – επιβεβαιώνει αυτή την απειλή.

Τι απομένει, λοιπόν, στους ανθρώπους;

Να αποδεχτούν αυτό το καθεστώς της ακινησίας του χρόνου και μάλιστα ως φυσικό και να ζούν τυφλά, δηλαδή, δίχως να βιώνουν την αντίφαση.

Από τη μια ο χρόνος να μην κινείται αλλά από την άλλη να πρέπει να γίνονται όλα πιο γρήγορα: οι πόλεμοι, οι καταστροφές, η κατανάλωση, η παραγωγή, η ανάπτυξη, το κέρδος, η αναδιανομή κ.ά.

Δεν βλέπουμε τις αντιφάσεις: από τη μια άνοδο των ολοκληρωτικών δυνάμεων που εχθρεύονται τη δημοκρατία και ταυτοχρόνως δικαιώματα μέσω των κινημάτων κοινωνικής κριτικής. Από εδώ το σύμφωνο συμβίωσης και από εκεί οι νεκροί μεξικάνοι μετανάστες. Από εδώ η αποχή των Ούγγρων πολιτών που ακυρώνει ένα δημοψήφισμα και από την άλλη η συμμετοχή των Ελβετών πολιτών που επικυρώνουν ένα παρόμοιο δημοψήφισμα. Από τη μια η αλληλεγγύη και από την άλλη η κατά το συμφέρον αλληλεγγύη με την επωνυμία ευέλικτη αλληλεγγύη. Από τη μια τα κοινωνικά δικαιώματα και από την άλλη η πολιτική σύνδεσης των κοινωνικών δικαιωμάτων (λ.χ. της προστασίας της μητρότητας) με την ανταγωνιστικότητα. Από τη μια οι μουσουλμάνες Παλαιστίνιες και από την άλλη οι χριστιανές Πολωνές που συμπαρίστανται η μία στην άλλη για το δικαίωμα στην επιλογή διάθεσης του σώματός τους και τον οικογενειακό προγραμματισμό. Από τη μια ολοκληρωτισμός στο επίπεδο των πολιτικών ρητορικών (συχνά, δυστυχώς, και πρακτικών) και ταυτοχρόνως μέσω των νέων τεχνολογιών διασπορά της κριτικής μα και των αιτημάτων.

Αν είμαστε μόνον αυτό που τώρα είμαστε και δεν υφίσταται στο χρόνο μα και στον τόπο Αυτό-που-δεν έχουμε-γίνει-ακόμη τότε διάχυτη η μελαγχολία ως παγκοσμιοποίηση ενώ η παγκοσμιοποίηση διανοίγει (μονοδρομικά) μια σειρά από παθογένειες όπως ο ρατσισμός, η οικολογική ανισορροπία, κ.ά. ως περίπου αιώνιες, αναλλοίωτες φυσικές σταθερές.

Σύμφωνα με αυτή την επιλογή οπτικής η ελπίδα έχει υποκατασταθεί από την απειλή και η παγκοσμιοποίηση από τη συνωμοσιολογία ή/και με ο,τιδήποτε συσκοτίζει και υποδουλώνει στον τρόμο αντί να διαφωτίζει και να απελευθερώνει στο συμπράττειν των ανθρώπινων κοινωνιών μέσω της τοπικής διαφοροποίησης και των παγκόσμιων διασυνδέσεών της.

Ο επικυρίαρχος ξέρει ότι κάτι δεν πάει καλά και προτιμά να κρυφτεί πίσω από την απώλεια χρόνου και μέσω της παράδοσης των πολλών στη συνωμοσία, τη γνωστή μέθοδο σύμφωνα με την οποία μια διάχυτη απειλή εγκαθίσταται στις κοινωνίες για να νομιμοποιήσει τον ολοκληρωτισμό και την αντιδημοκρατική αυθαιρεσία.

Αυτό είναι το καθεστώς της παράνοιας (αυτό που αντιστρατεύεται ο διαφωτισμός σε κάθε πολιτισμό – γιατί εποχή των φώτων μπορεί κανείς να βρει σε διάφορες πολιτισμικές ιστορίες και όχι μόνον τη δυτική). Αυτή είναι η τύφλωση που μιλά μέσω μιντιακών debateς ή/και τρομολαγνικής πληροφόρησης και παράγει τις τελικές κρίσεις δεξιά και αριστερά. Κι ενώ κριτική σημαίνει την αναβολή της τελικής κρίσης μέσα στην ιστορία του κινούμενου χρόνου οι τελικές κρίσεις φαίνονται πάντα ως τελικές παρόλο που βρίσκονται εκτός χρόνου, αφού θεωρούν πως ο χρόνος δεν υφίσταται έτσι ακίνητος μέσα στο απανταχού παρόν, και εκτός τόπου, αφού θεωρούν πως οι θεσμοί διαλύονται μέσα στη χοάνη παγκόσμιων ροών και δεν εξελίσσονται. Είπαμε πως κάτι τέτοιο (η εξέλιξη) θα σήμαινε, επίσης, κίνηση του χρόνου και κάτι τέτοιο θα αποσυναρμολογούσε την κατασκευή του ως ακίνητου.

Ποιο είναι λοιπόν το καθήκον για τη λύτρωση, τη χειραφέτηση για την έξοδο από το άσυλο της άγνοιας;

Μα η διακυβέρνηση του χρόνου. Η διακυβέρνηση του χρόνου σημαίνει χρόνο σε κίνηση. Και για να γίνει αυτό χρειάζεται μια δημοκρατική αριστερά και μια δημοκρατική δεξιά, έμφαση στον επιθετικό προσδιορισμό – δημοκρατική. Χρειάζεται, δηλαδή, ο διάλογος για την αναζήτηση μιας σύνθεσης, μια θετική μετριοπαθής πολιτική, έστω. Μια σύνθεση που προϋποθέτει κίνηση και όχι ακινησία. ΄Ομως η κίνηση είναι και το βίωμα εκείνων που κινούνται ή πάνω στον βίο και την ιστορία των οποίων ο χρόνος τεκμαίρεται ως κίνηση. Τους ανθρώπους συγκροτημένους σε δήμο.

Στο μεταξύ οι εγχωρίως (και όχι μόνον) αυτοπροσδιορισμένες ομάδες ως ομάδες-ελίτ φαίνεται να μην αντιλαμβάνονται τον χρόνο παρά από την άποψη της θέσης που καταλαμβάνουν και επιδιώκουν να διατηρήσουν, συντηρήσουν, στην περιούσια ιεραρχία ενός τέτοιου καθεστωτικού ασύλου.΄Ομως η όποια θέση σε αυτό το άσυλο της μονοσημαντότητας του απειλητικού και αδιέξοδου απανταχού παρόντος σημαίνει ιεραρχία σε υψηλότερες ή χαμηλότερες θέσεις παράνοιας.

Η δημοκρατία γίνεται δεν είναι, ήτοι χρόνος εν κινήσει που παράγει διαφορές ακόμη κι όταν φαίνεται πως απλώς επαναλαμβάνεται μα και η παγκοσμιοποίηση δεν είναι συνωμοσία, δεν είναι κάτι, ή καλύτερα είναι κάθε φορά αυτό που γίνεται, ήτοι τόπος σε διαμόρφωση, ήτοι και πάλι επιστροφή στην ιστορία.

Η πολιτική χάνει την αντιπαράθεση όταν δεν βλέπει κανείς ότι η δράση Σάντερς από τη μια προκαλεί την αντίδραση της δράσης Τραμπ από την άλλη. Η πολιτική του συμβιβασμού χάνει την πολιτική όταν δεν θεμελιώνει αυτόν τον συμβιβασμό ως σύνθεση.

Οι άνθρωποι με την προσδιοριστικότητα πολίτης στην υποκειμενικότητά τους είναι τα έμβια όντα σε χρόνο και τόπο ή καλύτερα είναι τα δρώντα έμβια όντα σε κινούμενο χρόνο και διαμορφούμενο τόπο.

Οι μετατοπίσεις είναι χωροχρονικές και προϋποθέτουν το βίο και τη ζωή μα και αντιστρόφως.

 

* σχολιάζοντας τις προσεγγίσεις του ιστορικού François Hartog και άλλων στη συνάντηση της Λειψίας, A Government of Times – A symposium-performance, τον Μάη του 2016