Προσφυγές και αποφυγές: η γεωγραφία του κοινωνικού επιχειρήματος. Τόποι και χρόνοι άσκησης (και εκπαιδευτικής) πολιτικής. Του Βαγγέλη Ιντζίδη

by/ Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Προσφυγές και αποφυγές: η γεωγραφία του κοινωνικού επιχειρήματος. Τόποι και χρόνοι άσκησης (και εκπαιδευτικής) πολιτικής. Του Βαγγέλη Ιντζίδη / 106 View / 15/10/2016

Όταν έρχεται σε μας μα και όταν φεύγει από μας εκείνο που δεν μπορούμε να διαβάσουμε, αυτό που δεν μπορούμε να μαρκάρουμε, να κωδικοποιήσουμε και έτσι να εντάξουμε στην κατηγορία του οικείου και του γνωστού, δημιουργείται ο φόβος. Ο φόβος που παράγει (μα και παράγεται από την ενέργεια) του φεύγω.

Όταν διέρχεται από εμάς (μα και όταν κι εμείς γινόμαστε) μια ροή, δηλαδή όταν συναντηθούμε με μια ροή ανθρώπων που κωδικοποιούμε, νοηματοδοτούμε, ως πρόσφυγες, εκείνο που συμβαίνει είναι να αποκαλύπτεται πως η ροή των ανθρώπων αυτών κάνει ορατή και τις άλλες ροές (που προσλαμβάνουμε ως αίτια): τη ροή των υλικών δυνάμεων που τους απεδαφοποιεί, τους παίρνει τη γη μα και τη ροή των άυλων δυνάμεων που χρηματοδοτούν τα μέσα αυτής της απεδαφοποίησης (λ.χ. τη βιομηχανία όπλων, την επένδυση στον ορυκτό πλούτο ή στο νερό μιας άδειας γης, ενός χάρτη με χώρες-τρύπες, εδαφικές κυριαρχίες δίχως ανθρώπους, κ.ο.κ.).

Αυτές οι ροές είναι ό,τι προσπαθούν να αποφύγουν οι κοινωνικοί σχηματισμοί ή καλύτερα είναι εκείνο εξαιτίας του οποίου συγκροτήθηκαν ώστε να αποφύγουν ή/και ελέγξουν.

Τι σημαίνει λοιπόν προς/φυγας αν όχι αυτόν που απεδαφοποιείται αποκαλύπτοντας εκείνο που συγκροτεί την προϋπόθεση των κοινωνικών σχηματισμών, δηλαδή την απο/φυγή;

Αν εμείς αποφεύγουμε μέσω της οργάνωσης των κοινωνικών σχηματισμών εκείνο που συμβαίνει στους άλλους που προσφεύγουν σε μας τότε αυτός που προσφεύγει (ο πρόσφυγας) είναι αυτός που αποκαλύπτει ποιο είναι το αρνητικό που εμείς προσπαθούμε να αποφύγουμε.

Σε αυτή τη συνάντηση της προσφυγής και της αποφυγής (και στην Ευρώπη – στις μέρες μας) αποκαλύπτεται πως (α΄) είναι υπαρκτό, πραγματικό, ό,τι φαντασιακά μας τρομάζει: η απεδαφοποίηση, η (κατα)αναλωσιμότητα ανθρώπων, γης, πρώτων υλών, το πρόσκαιρο (β΄) είναι υπαρκτό, πραγματικό, ό,τι λέγαμε αλλά δεν βιώναμε ξορκίζοντάς το, έτσι, στο επίπεδο της ρητορικής: οι χρηματοδοτικές ροές που παράγουν-και παράγονται από – την απεδαφοποίηση και την (κατα)αναλωσιμότητα και εν τέλει (γ΄) είναι υπαρκτό και πραγματικό ότι εκείνο που οι κοινωνικοί σχηματισμοί μας συγκροτήθηκαν για να αποφύγουν είναι και εκείνο που τις συγκρότησε.

Η ροή των κεφαλαίων

–> που παρήγαγε τους κώδικες ανάγνωσης εκείνου που προσλαμβάνεται ως οικείο — τον δυτικό κόσμο ως τον πρώτο ηλεκτρονικό υπολογιστή – διαδίκτυο (τη Βρετανική Αυτοκρατορία και τη Βιομηχανική Επανάσταση), ως Ευρώπη της ειρήνης και της συνεργασίας και της ελεύθερης κινητικότητας

–> που δημιούργησε τους κοινωνικούς μας σχηματισμούς με τη ρητορική που συγκαλύπτει την αντίφαση μέσα από κώδικες, νοήματα όπως βιωσιμότητα, σταθερότητα, δημοκρατία, αειφόρο ανάπτυξη κ.ά.

Eίναι η ροή που διερχόμενη παράγει το παγκόσμιο και τους κοινωνικούς σχηματισμούς από τη μια αλλά και την απεδαφοποίηση, την οικολογική καταστροφή, και τις κοινωνικές αποδομήσεις από την άλλη και ταυτοχρόνως.

΄Οταν η προσφυγή του πρόσφυγα συναντιέται με την αποφυγή της «μετακίνησης» μέσω της σταθερότητας και της εγκατάστασης του κάτοικου, όταν οι μετατοπιζόμενοι και εκτοπιζόμενοι συναντώνται με τους εγκαταστημένους τότε ο φόβος παράγεται αλλά όχι από εκείνους που προσφεύγουν σε μας αλλά από αυτό που δημιούργησε και εκείνους και εμάς: τον καπιταλισμό ως ροές που παράγουν δομές που επιχειρούν ανά ιστορική χρονική περίοδο να συγκρατήσουν αυτές τις ροές.

Είναι οι εκκεντρώσεις μα και οι διαφυγές και οι ροές του κεφαλαίου που παράγει αυτό που μας συγκροτεί αλλά και αυτό που μας διαλύει. Αυτό δεν είναι οι πρόσφυγες είναι αυτό που για να το ελέγξουμε δημιουργήσαμε τις κοινωνίες μας και ταυτοχρόνως το χρηματοπιστωτικό μας σύστημα. ΄Ομως αυτό που δημιουργήσαμε προϋποθέτει πως το ίδιο μας το σύστημα επιζητεί τη διάλυσή του πως αυτό που νομίζαμε ως σταθερότητα στον ιστορικό χρόνο είναι και αυτό που δημιουργεί τις τομές, την αποδόμηση και την αποσταθεροποίηση συνεχίζοντας την ιστορία μέσω της ασυνέχειας.

Αυτό που μας λένε οι πρόσφυγες είναι πως για την ιστορία είμαστε όλοι πρόσφυγες μέσα σε μια ροή γενεών, εδαφοποιήσεων και απεδαφοποιήσεων, εθνικών και υπερεθνικών συγκροτήσεων. Αυτό παράγει τον φόβο, την αποφυγή του καπιταλιστικού υπαρκτού και πραγματικού. Και ο φόβος αυτός λέγεται ρατσισμός και ξενοφοβία. ΄Οπως αυτό παράγει και «τον φόβο» της φυγής και των ίδιων των κεφαλαίων, τη ροή τους που επιζητούν ταυτοχρόνως σταθερά σημεία για να διέρχονται αλλά η ίδια η ροή προϋποθέτει και την διέλευση από νέα σημεία διαλύοντας ή/και ερημοποιώντας άλλα (προηγούμενα) σημεία.

Η προσφυγή και η αποφυγή στη συνάντησή τους παράγουν την κρίση καθιστώντας τη γεωγραφία κοινωνικό επιχείρημα σε έναν χάρτη όπου ακόμη κι εμείς μέσω λόγου χάρη του ΕΝΦΙΑ απεδαφοποιούμεθα σε ένα αγνώστου κωδικοποίησης μέλλον.

Ποια μπορεί να είναι η υπόσχεση της Πολιτικής; Πριν από ο,τιδήποτε άλλο η ανάγνωση των παραγόμενων, εντός των ροών αποφυγής και προσφυγής, των κωδίκων μέσω των οποίων οι κοινωνικοί σχηματισμοί επαναδομούνται, επανασχεδιάζονται. Από αυτή την άποψη (και μόνον από αυτή) κάθε παθογένεια της πολιτικής συγκρότησης των κοινωνιών είναι εύκολο να επιχειρεί η δεξιά να τις ελέγξει μπολιάζοντας τη δημοκρατία με παλιές (άχρηστες πλέον) μεθοδολογίες ολοκληρωτισμού και είναι εύκολο η αριστερά να τις καταδικάζει με τις ρητορικές και τις μεθοδολογίες της αλληλεγγύης και του διαφωτισμένου ανθρωπισμού. Αυτή η ευκολία σηματοδοτεί την αμηχανία και της δημοκρατικής δεξιάς και της δημοκρατικής αριστεράς στην αντιμετώπιση μιας μη ελέγξιμης παθογένειας που αποκαλύπτει πως το μη ελέγξιμο είναι αυτό που μας συγκρότησε και τις συγκρότησε.

Ζούμε στη δημιουργία μιας ασυνέχειας, είμαστε πάνω από μια τομή, αυτό δείχνουν όλες οι αντιφάσεις που παράγονται (λ.χ. από τη μια κοινωνικά δικαιώματα για τις γυναίκες και από την άλλη Τραμπ ένα από τα πάρα πολλά που δεν έχει κανείς να δει και να εντοπίζει μέσω μιας καλειδοσκοπικής ενημέρωσης για τα όσα ειδησεογραφικά παρουσιάζονται ανά τον κόσμο).

Τι κάνουμε; Μια πρώτη απάντηση είναι η αλλαγή του ερωτήματος. Προς τα πού να κοιτάξουμε; Και η δική μου ματιά προσανατολίζεται γεωγραφικά στο εποικοδόμημα. Στον πολιτισμό και τις επιστήμες. Εκεί, στο έργο των καλλιτεχνών και των επιστημόνων μπορούμε να βρούμε απαντήσεις για τη ζωή και τον βίο μας πάνω από την άβυσσο που ούτως ή άλλως ελέγχεται μόνον στο ιστορικό πρόσκαιρο.

Για τον λόγο αυτό κατεξοχήν πεδίο παραγωγής πολιτικής είναι και η εκπαίδευση ως σημείο από το οποίο όσοι προσφεύγουν και όσοι διέρχονται αποκτούν τη δυνατότητα να μην αφήνονται δίχως χάρτη σε μια γεωγραφία των αναδυόμενων κοινωνικών επιχειρημάτων. Και αυτό όσοι αυτοπροσδιοριζόμαστε ως αριστερά ή ως δημοκρατική σύγχρονη κεντροδεξιά και κεντροαριστερά δεν μπορούμε να καμωνόμαστε ότι καλύπτεται δίχως πραγματικά ριζοσπαστικές επιλογές στη σχέση ανάμεσα σε εθνικές και υπερεθνικές δομές. Η αριστερά έχει την οπτική και τα εργαλεία προς μια περισσότερο συμμετοχική, συμπεριληπτική γεωγραφία του κοινωνικού επιχειρήματος. Η αριστερή ανανέωση προσβλέπει στον οργανικό διανοούμενο τις ροές από κάθε κοινωνική πρακτική ώστε να δημιουργήσει τον κοινωνικοπολιτικό χάρτη του 21ου αιώνα. Σε αυτό το ζητούμενο έχουμε καθήκον να επανασχεδιάσουμε τον εαυτό μας. Με υποκειμενικότητες που συγκροτήθηκαν από προσδιοριστικότητες μιας γενεαλογίας των κοινωνικών αγώνων αλλά και με μια εκ νέου νοηματοδότηση της κοινωνίας των πολιτών και της πολιτικής κοινωνίας (πολίτης, συνδικαλιστής, πολιτικός).

Στόχος στρατηγικός είναι ο χάρτης για να βρίσκει κανείς και το δάσος και το δέντρο. Και έχει ηχήσει προ πολλού στην αυτοκρατορία του Μάκβεθ το σαιξπηρίχειο: «μη φοβού, παρά μόνο την ώρα πού το δάσος του Μπέρναμ θά ‘ρθει στο Ντάνσινεν».

*O Βαγγέλης Ιντζίδης  είναι Εκπαιδευτικός