Ο νέος «μετα-εθνικός αστερισμός» στην Ευρώπη – του Θεόδωρου Γεωργίου

by/ Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Ο νέος «μετα-εθνικός αστερισμός» στην Ευρώπη – του Θεόδωρου Γεωργίου / 15 View / 03/01/2018

Από τότε που ο Γιούργκεν Χάμπερμας δημοσίευσε το βιβλίο του «Ο μετα-εθνικός αστερισμός» (Die postnationale Κonstellation, 1998) έχουν παρέλθει είκοσι χρόνια και τα πολιτιστικά πράγματα στην Ευρώπη έχουν αλλάξει ριζικά. Στο βιβλίο αυτό υποστηρίζει την ιδέα της «ομοσπονδιακής διαμόρφωσης της Ευρωπαϊκής Ενωσης, η οποία είναι ικανή να χαράσσει και να πραγματοποιεί μια κοινωνική και οικονομική πολιτική», όπως γράφει.

Η ιδέα της ομοσπονδίας των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ενωσης ήταν μια ιδέα, όπως αποδείχθηκε κατά την ιστορική συνέχεια, η οποία επινοήθηκε και εκπονήθηκε στο πραγματολογικό πλαίσιο της πολιτικής Ευρώπης, πράγμα που σημαίνει ότι η Ευρώπη ως οντότητα ορίζει τον εαυτό της μέσω της πολιτικής και κατά συνέπεια προγραμματίζει και σχεδιάζει τις πρακτικές της.

Υστερα από είκοσι χρόνια τα πολιτικά πράγματα στην Ευρώπη έχουν αλλάξει ριζικά και γι’ αυτό δεν φταίνε οι ευρωσκεπτικιστές, ούτε όσοι μέχρι τώρα ύψωναν φωνές διαμαρτυρίας εναντίον του ομοσπονδιακού μετασχηματισμού της. Επειδή ο συγγραφέας αυτού του κειμένου δεν υιοθετεί αιτιοκρατικές αντιλήψεις για την ερμηνεία των ιστορικών εξελίξεων, δεν αποδέχεται και την άποψη σύμφωνα με την οποία, το γραφειοκρατικό οχυρό των Βρυξελλών «έθαψε» την πολιτική προοπτική της ευρωπαϊκής ομοσπονδίας. Τα ιστορικά, πολιτικά και κοινωνικά πράγματα είναι πολύπλοκα και στη διαμόρφωσή τους εμπλέκονται πραγματολογικοί παράγοντες σε πολλά επίπεδα και κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις με διαφοροποιημένη δυναμική.

Τα πραγματικά δεδομένα στη σημερινή συγκυρία έχουν ονόματα: Καταλονία, Σκοτία, Λομβαρδία, Βένετο, Χώρα των Βάσκων κ.ά. Δηλαδή περιοχές στην ευρωπαϊκή ήπειρο όπου οι κάτοικοι αναζητούν νέους συνειδησιακούς αυτοπροσδιορισμούς πέραν των καθιερωμένων εθνικών ταυτοτήτων. Ο μετασχηματισμός της πολιτικής Ευρώπης σε τεχνοκρατική ήταν επόμενο να διαμορφώσει και τις πραγματολογικές συνθήκες για τον επαναπροσδιορισμό νέων πολιτικών ταυτοτήτων των ατόμων.

Αυτές οι νέες πολιτικές ταυτότητες δεν είναι απαραίτητο να συμπίπτουν με τις ταυτότητες που είχε το άτομο εντός του έθνους-κράτους. Εξάλλου όπως όλα τα ανθρώπινα δημιουργήματα μεταβάλλονται ιστορικώς, το ίδιο συμβαίνει και με το εθνικό κράτος, το οποίο σε πανευρωπαϊκή κλίμακα έχει ιστορική ζωή δύο αιώνων. Το μείζον ερώτημα το οποίο τίθεται διατυπώνεται ως εξής: Γιατί, ενώ μόλις πριν από είκοσι χρόνια η ιστορική προοπτική της Ευρώπης ήταν η ενοποίησή της, η ευρωπαϊκή ομοσπονδία, στις μέρες μας, ο επονομαζόμενος «μετα-εθνικός αστερισμός» διαμορφώνεται, στον ιστορικό ορίζοντα, ως κατακερματισμός των ευρωπαϊκών κρατών και ως επαναπροσδιορισμός της ιδέας του έθνους-κράτους;

Ας διευκρινιστεί εξ αρχής ότι η πολιτική μετατόπιση από την πολιτική Ευρώπη προς την τεχνοκρατική και τη γραφειοκρατική εκδοχή της έχει ήδη συντελεστεί εδώ και τρεις δεκαετίες. Η θεσμοθέτηση της ευρωζώνης ως νομισματικής ένωσης και όχι ως οικονομικού και νομισματικού μηχανισμού πολιτικής αλληλεγγύης (ΟΝΕ) των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ενωσης μετέτρεψε (μεταμόρφωσε, για να θυμηθούμε τον Κάφκα) την ίδια την Ευρώπη από πολιτική οντότητα σε τεχνοκρατικό και γραφειοκρατικό τέρας. Ολα όσα ακολούθησαν διαπιστώνονται στις θεσμικές, κοινωνικές και εννοείται, στις ιστορικές εξελίξεις στην Ευρώπη.

Εντός του πλαισίου της τεχνοκρατικής Ευρώπης συντελούνται οι ιστορικές διεργασίες του νέου «μετα-εθνικού αστερισμού» όπως αυτός θα διαμορφωθεί από τις σχετικές διαβουλευτικές διαδικασίες (δημοψηφίσματα κ.ά.) στην Καταλονία, στη Λομβαρδία και σε άλλες ευρωπαϊκές περιοχές.

Οι παράγοντες οι οποίοι διαμορφώνουν το πνεύμα του νέου «μετα-εθνικού αστερισμού» είναι τρεις:

Πρώτον, ο συνειδησιακός παράγοντας, πράγμα που σημαίνει ότι ένα τμήμα του πληθυσμού, το οποίο μέχρι πρότινος αυτοπροσδιοριζόταν ως πολίτης μιας συγκεκριμένης εθνικής συλλογικότητας, ανατρέχει σε μια πιο αρχαϊκή μορφή αυτοπροσδιορισμού και διεκδικεί το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση (χαρακτηριστικό παράδειγμα η Καταλονία).

Δεύτερον, ο οικονομικός παράγοντας, πράγμα που σημαίνει ότι οι συσχετισμοί ανάμεσα στα συστήματα πολιτικής και οικονομίας στη σύγχρονη τεχνοκρατική Ευρώπη έχουν ανατραπεί και η οικονομία κατέχει τα πρωτεία όχι μόνο στο χωροταξικό επίπεδο της κατανομής του χρήματος (χαρακτηριστικό παράδειγμα η Λομβαρδία).

Ο τρίτος παράγοντας έχει να κάνει με το προσφυγικό ζήτημα, πράγμα που σημαίνει τελικά την αμφισβήτηση των παγιωμένων και καθιερωμένων πολιτικών ταυτοτήτων εντός των εθνικών κρατών (χαρακτηριστικό παράδειγμα η αμυντική στάση ολόκληρης της τεχνοκρατικής Ευρώπης).

Τα τελευταία τριάντα χρόνια οι ιστορικές εξελίξεις είναι ραγδαίες. Εκείνο το οποίο όμως διαπιστώνει κανείς είναι ότι οι κοινωνικοί επιστήμονες και οι στοχαστές σήμερα δεν επεξεργάζονται τα πραγματικά δεδομένα της εποχής τους στο θεωρητικό επίπεδο. Το πώς και γιατί το μεγαλεπήβολο πολιτικό όραμα της ευρωπαϊκής ομοσπονδίας του τέλους του εικοστού αιώνα μετατράπηκε στις αρχές του εικοστού πρώτου αιώνα σ’ ένα σχέδιο επαναπροσδιορισμού πολιτικών ταυτοτήτων σε μικροκλίμακα είναι το μείζον φιλοσοφικό και πολιτικό πρόβλημα της εποχής μας. Ο νέος «μετα-εθνικός αστερισμός» τελικά δεν θα προέλθει από την υπέρβαση των επιμέρους εθνικών κρατών της Ευρωπαϊκής Ενωσης, αλλά θα διαμορφωθεί ως πραγματολογική οντότητα από επιμέρους ευρωπαϊκές περιφέρειες, οι οποίες θα διεκδικήσουν, όπως άλλωστε κάνουν, το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση εντός του πλαισίου του κοινοβουλευτικού και δημοκρατικού πολιτικού πολιτισμού. Ο άλλος δρόμος είναι η κοινωνική εξέγερση και η πολιτική επανάσταση, όπως διδάσκει η ευρωπαϊκή ιστορία.

πηγή: Εφημερίδα των Συντακτών